Yükleniyor

NGBB Botaniğe Giriş Eğitmen Eğitimi
Bitkiler Dünyasına Yolculuk

Doğanın bitki çeşitliliği ve büyüleyici güzelliği, tarih boyunca insanlığın ilgisini çekmiş, hayranlık uyandırmıştır. Ancak günümüzde, bu doğal zenginliklerin değerinin anlaşılması ve korunması, daha önemli ve acil bir konu haline gelmiştir. Tam da bu noktada, bilimle doğanın buluştuğu kurumlar olan botanik bahçeleri, öğrenmeyi ve keşfetmeyi teşvik eden rolleriyle önem kazanmaktadır.

Botanik bahçelerinin önemli bir işlevi de bitki bilimine, doğal çevrenin korunmasına yönelik eğitim çalışmalarının geliştirildiği, sunulduğu merkezler olmasıdır. Bu çalışmalar, doğayı tanımak ve sırlarını keşfetmek isteyen öğrencilerin, araştırmacıların, halkın, bu yoldaki çabasına büyük katkı sağlar.

Rezene
(Foeniculum vulgare)

Rezene (Foeniculum vulgare Mill.), maydanozgiller (Apiaceae) familyasından, Akdeniz florasına mensup, iki veya çok yıllık bitkidir. Yapraklarının parçalı yapısından dolayı, "arapsaçı" olarak da adlandırılır. Şemsiye şeklindeki sarı renkli çiçekleri, rezene meyvesine ve tohumlarına dönüşür.

NGBB Arboretum Adası
Doğal Kozalaklı Bitkiler


Toros Göknarı (Abies cilicica [Antoine & Kotschy] Carrière) Çamgiller (Pinaceae) ailesindendir. 30 m’ye kadar boylanabilen, iğne yapraklı, herdem yeşil ağaçtır. Türkiye, Suriye ve Lübnan’da doğal yayılış gösterir.

Kafkas Göknarı (Abies nordmanniana [Steven] Spach subsp. nordmanniana) Çamgiller (Pinaceae) ailesindendir. 50 m’ye kadar boylanabilen, iğne yapraklı, herdem yeşil ağaçtır. Kafkasya boyunca yayılış gösteren tür, Türkiye’de Doğu Karadeniz Bölgesi'nden Yeşilırmak çevresine kadar yayılır. Genelde ladin, sarıçam ve kayın ile birlikte karışık ormanlar oluşturur; nadiren saf ormanları vardır.

Acemborusu
(Campsis radicans [L.] Bureau.)

Katalpagiller (Bignoniaceae) ailesinden, sarılıcı-tırmanıcı, odunlu bitkidir. Genelde ormanlık alanlar, nehir kıyıları, yol kenarları, çalılıklar ve benzeri çeşitli habitatlarda doğal olarak yetişir. Acemborusu (Campsis sp.) cinsinin türleri, boru şeklinde, parlak turuncu-kırmızı renkli, gösterişli çiçekleriyle bilinir. Uzun yıllar sadece botanik bahçelerinde ve arboretumlarda görülen bitki, günümüzde yaygın biçimde üretilip yetiştirilmektedir. Nispeten az bakım istemesi, farklı toprak çeşitlerine uyum göstermesi, sık budama ve gübreleme gerektirmemesi nedeniyle, çevre düzenlemesinde tercih edilir. Uygun bakım faaliyetleri sonucunda açan, çarpıcı renklerdeki çiçekleriyle dikildiği alanı süsler ve canlılık katar. Çiçeklerinin parlak turuncu-kırmızı rengi ve yeşil yaprakların zarif birlikteliği, farklı kombinasyonlar oluşturmaya uygundur. Süs bitkisi olarak yaygın yetiştirilen acemborusu bitkisinin farklı tür ve çeşitleri vardır.

NGBB Gönüllü Eğitmen Eğitimi Programı

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi’nde ilk kez, 19-21 Eylül'de uygulanan Gönüllü Eğitmen Eğitimi Programı, katılımcılarına yeni bilgi ve beceriler kazandırmaya yönelik önemli bir projedir. Program, 58 başvuru arasından özenle seçilmiş 17 kişilik grupla gerçekleştirildi.

NGBB'de Gönüllü Olmak...'
Gönlümü Aldım da Geldim NGBB'ye!..

Bir ekim ayı sabahında attığım adımın, hayatımda bu kadar çok şeyi değiştireceğini hayal edemezdim. O adımın adresi; otoyolların ortasında kurulan, kuruluş hikâyesi sevgi-vefa-adanmışlık ve emekle yazılan, her gün biraz daha betonlaşan hayatımızda bulunmaz bir vaha oluşturan, “Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi” oldu...

Montessori Eğitimi ve Doğa İlişkisi

Montessori eğitimi, İtalyan bilim insanı ve eğitimci Maria Montessori (1870-1952) tarafından tanımlanmıştır ve çocukların ihtiyaçlarını anlayabilmenin, onlara özel alan oluşturmanın temellerini esas alır. Dış disipline ve ezbere dayalı, yetişkinlerin aktarımıyla öğrenilebilen geleneksel eğitim anlayışı yerine, çocukların kendi iç disipliniyle kendi kendine öğrenebilmesini öngörür. Çocuğa bilgi aktarımı sağlamak yerine, onda araştırma ve öğrenme isteği uyandırmayı amaç edinen bu eğitim anlayışı; özünde üreten, mutlu insanlar yetiştirmeye yönelik planlanır ve ilkeleri-kuralları buna göre şekillenir.

NGBB Yetişkin Etkinliği
Amatör Mantarcılığa Giriş

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi’nde, yetişkin etkinlikleri kapsamında düzenlenen Mantarbilim (Mikoloji) konulu konferans, 23 Eylül 2023 tarihinde yapıldı. Amatör mantarcılığa ilgi duyanları aydınlatmak amacıyla planlanan etkinlikte, mantarbilim alanının ülkemizdeki önemli isimlerinden olan Jilber Barutçiyan katılımcılarla buluştu.

Doğa Temelli Çocuk Kitapları
Ekim - Dikim

Doğayla insan bağlantısının gün geçtikçe zayıflamasına sebep olan modern yaşam tarzı, yeşile olan özlemin her geçen gün daha da artmasına yol açıyor. Hızlı şehir hayatı, betonla kaplı sokaklar ve teknolojinin hâkimiyeti, insanları doğal dünyadan koparmaktadır.

Yazar, avokado meyvesinin içindeki çekirdeğin nasıl ağaca dönüştüğünü, adım adım göstererek çocuklara doğa sevgisi aşılamayı hedeflemektedir. Sayfalarında canlı renkler ile etkileyici resimler bulunan kitap, çocukların dikkatini çekmeyi ve hayal gücünü beslemeyi amaçlar.

İlk haliyle 1981 yılında yayımlanmış olan kitap, daha sonra "Cool Springs Press" tarafından güncellenmiş ve ardışık baskılarla yeniden yayımlanmıştır.

İlginç Bir Palmiye Türünün Keşfi

Borneo adasının Malezya'ya ait kesiminde, son zamanların en ilginç bitki keşiflerinden biri yaşandı. Bu keşfin konusu olan bodur palmiye türü; Malezyalı botanikçi Agusti Randi ile İngiltere Kew Kraliyet Botanik Bahçesi’nden William Baker tarafından, “Pinanga subterranea Randi & W.J.Baker” ismiyle bilim dünyasına tanıtıldı.

Soğanlı Bitkilerde Bazı Zararlılar

Bitkilerde birçok form ve şekilde bulunan zararlılar; tırtıllar, salyangozlar, sümüklüböcekler, kırkayaklar, bitkilerde çeşitli sorunlara yol açar. Bunlar bitkinin yapraklarına, çiçeklerine, köklerine, toprakaltındaki soğan-rizom-yumru vb gövde kısımlarına zarar verir. Zararlıların etkisiyle gelişimi yavaşlayan bitki, yeteri kadar büyüyemez ve bitkide yapısal bozukluklar meydana gelir. Sorunun çözümü için, kullanılan bazı kimyasallar, bu zararlılar üzerinde etkili olsa da; doğal dengenin korunması açısından sağlıklı çözüm, biyolojik ve doğal yöntemlerin tercih edilmesidir. Biyolojik kontrol yöntemiyle doğal avcıların kullanımı sonucunda, zararlı popülasyonunun sayısı ve etkilerini en aza indirebilmek mümkündür.

Yeşil Binalar - Yeşil Şehirler

Nüfusun ve şehirleşmenin her geçen gün arttığı günümüzde, bir yandan kentler daha fazla büyüyüp daha kalabalık hale gelirken, aynı zamanda kentlerdeki yeşil alanlar da küçülüp azalmaktadır. Oysa olması gereken bunun tam tersidir; yani, artan nüfusla birlikte yeşil alanların da artması gerekir. Çünkü yeşil alanlar, temiz hava için, mikro iklim ve biyoçeşitlilik için yaşamsal önemdedir.

Sağlıklı bir şehir ortamı oluşturmak için, en önemli yatırımlardan biri, yeşil alanlara yönelik çalışmalardır. Yaşanabilir şehirlerin planlamasında yeşile, ağaçlara, çalılara, çok yıllık bitkilere ayrılan alanlar, nüfusa ve şehirleşmeye uygun oranda artırılmalıdır. Bu amaçla özellikle büyük şehirlerde yapılacak bazı uygulamalar önem kazanır.

bağbahçe 106. Sayı Yazarları

Şevket Alp

alpsevket@yyu.edu.tr

Gizem Sarısoy

gizemsarisoy@ngbb.org.tr

K. Hüsnü Can Başer

khcbaser@gmail.com

Seda Devrim Çelik

devrimyenigun@ngbb.org.tr

Salih Sercan Kanoğlu

salih@ngbb.org.tr

Öykü Çelik Çerçioğlu

oykucelik@ngbb.org.tr

Nihan Sevinç Muşdal

nihanmusdal@ngbb.org.tr

Banu Özbaş

banu.ozbas@outlook.com

NGBB Bitki Araştırma Çalışmaları
Gülbağı Koleksiyonu

NGBB Gülbağı Koleksiyonu'nun oluşturulmasına, 2018 yılında, yurtdışındaki diğer botanik bahçelerinden temin edilen gül tohumlarının, NGBB’de üretilmesiyle başlandı. Türkiye’nin doğal gül türlerinin koleksiyona dâhil edilmesine yönelik çalışmalar, 2021 yılında Motor Aşin firmasının, koleksiyonu dört yıl süreyle destekleme kararıyla sürdürüldü. Bu kapsamda ilk arazi çalışması, 2022'de Gaziantep çevresinde yapılmıştı.

2023 yılındaki arazi çalışması, Türkiye’deki gül türlerinin yoğun bulunduğu Erzincan - Erzurum hattında planlandı ve 5-10 Haziran'da gerçekleştirildi. Çalışmaya Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi’nden Salih Sercan Kanoğlu, Belgin Kanoğlu, Ayşegül Akdan ile Gaziantep Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Fatih Yayla katıldı. 5 Haziran akşamı Trabzon'da biraraya gelen ekip, 6 Haziran'da ilk arazi çalışmasını yaptı.

Frenküzümü
(Ribes nigrum)

Frenküzümü (Ribes nigrum L.) (sin. "Ribesium nigrum [L.] Medik."), karagat ve kuşüzümü adlarıyla da bilinir. Bektaşiüzümügiller (Grossulariacaea) familyasına dâhil, yaklaşık 1-2 metre boylanan, kışın yapraklarını döken, dikensiz, çok yıllık çalımsı bitkidir.

Hanımeli

(Lonicera sp.)
Hanımeli (Lonicera sp.), hanımeligiller (Caprifoliaceae) familyasından, çalı veya 8-10 m boylanan sarmaşık formunda, herdem yeşil ya da kışı sert geçen yerlerde yaprağını döken odunsu bitkidir. Doğal olarak orman içlerinde, su kenarlarında yetişir. Kuzey Yarıküre'nin Amerika, Afrika, Avrupa, Asya'daki bazı bölgelerinde yayılan, yaklaşık 180 hanımeli türü bulunur. Türler arasında bazı değişiklikler görülse de cinsin morfolojik ve botanik özellikleri genelde benzerlik gösterir.

Tırmanıcı türler, destek ve büyüme amacıyla sarmal gövdeleri ve dalları kullanır. Çoğunlukla birden fazla gövde yapar ve gövde çapı, en çok 10 cm olur. Gövde, gri-kahverengi tonlarda, dikine soyulan kabukludur. Dalları, saat yönünde kıvrılarak büyür.

Yaprakları, karşılıklı dizilişte, basit, oval-eliptik şekilde, kenarları tam veya birkaç dişli-çentikli, uçları sivri ve küttür. Kulakçık bulunmaz veya körleşmiştir. Kısa saplı veya sapsız olabilir. Üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü soluk yeşil renklidir.

Çiçekleri, dik gövdelilerde, yaprakların koltuklarında saplı halde çift olarak bulunur. Sarılıcı gövdelilerde, uçlarda çevreli ya da başçık görünümünde, çoğunlukla altı çiçeklidir. Taç yapraklar, yarıya kadar yarılmış halde, dar uzun boru veya huni şeklinde, iki dudaklıdır. Dudakların biri yukarıya kıvrık ve dört dişli iken, diğeri aşağıya kıvrık ve tek dişlidir. Eşit uzunlukta beş erkek organı (stamen) ve iki-üç alt durumlu dişi organı (ovaryum) bulunur. Türüne göre beyaz, sarı, pembe, kırmızı gibi çeşitli renklerde çiçeklenir.

Meyveleri, basit veya bileşik tipte; genellikle kırmızı, turuncu, siyah renklidir.

Hanımelinin yaygın bahçe bitkisi olmasının nedenlerinden biri de hoş kokulu çiçeklere sahip olmasıdır. Cazip çiçekleri ile başta kelebekler olmak üzere tozayıcıların ilgisini çeker. Tohumlarının dağılmasına yardımcı olan arılar, kelebekler, sinek kuşları gibi tozayıcılara nektar sağlayarak ekolojide etkin rol üstlenir. Ancak, çok hızlı büyüyen ve yerel türleri baskılayan "Lonicera japonica Thunb." gibi türler, ekosistemi bozarak istilacı hale gelebilir.

NGBB Bitki Araştırma Çalışmaları
Doğu Karadeniz Bölgesi


Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde, Ardışık Bitkilendirme Alanları'ndaki bitkisel içeriğin, doğal türlerle zenginleştirilmesi amacıyla planlanan arazi çalışması, Doğu Karadeniz bölgesinde, 18-24 Haziran'da yapıldı. Çalışmaya NGBB’den Prof. Dr. Adil Güner, Salih Sercan Kanoğlu, Aşkın Öykü Çimen, Belgin Kanoğlu, Deniz Asal, Nihan Sevinç Muşdal ve ardışık bitkilendirme tekniğinin ikinci nesil geliştiricisi Great Dixter Bahçesi’nden Barbaros Fergus Garrett katıldı.

Arazi çalışmasının öngörülen alt hedefleri şöyle planlandı; NGBB’de örneklemek için doğal çiçek yastıklarının tespiti, bu yastıklarda yer alan türlerin belirlenmesi, fotoğraflanması, mümkün olan bitkilerden canlı örnekler ve kesin tür tayininin yapılabilmesi için herbaryum örnekleri alınması.

"Ardışık Bitkilendirme Tekniği", bir alanın yılın büyük bölümünde ardı ardına çiçeklenen, yapraklanan, renk değiştiren bitkilerle ilgi çekici kalmasını sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. Bu yöntem bir bakıma, doğanın kopyasının insan eliyle yaratılmasıdır.

Uygulamada, yaprak döken-dökmeyen ağaçlar ve çalılar, uzun ve kısa dönem çiçekli bitkiler, çiçekleri güzel olmasa da yapraklarıyla farklılık yaratan bitkiler, soğanlı bitkiler, bir yıllık bitkiler, iki yıllık bitkiler, sarmaşıklar gibi farklı bitki gruplarından örnekler kullanılmaktadır. Önemli olan, bu farklı gruplara mensup bitkilerin, birbiriyle etkileşim ve uyum özellikleri gözetilerek düzenlenmesidir.

11. Doğa Şenliği

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde gelenekselleşmiş Doğa Şenliği'nin onbirincisi yapıldı. Doğanın sunduğu zenginlikleri kutlamak ve doğa koruma bilincini artırmak amacıyla düzenlenen şenlik, dört gün sürdü. 16-17-18-19 Mayıs tarihlerinde yapılan ve toplam 5942 ziyaretçinin katıldığı şenlik kapsamında, çeşitli etkinlikler gerçekleştirildi. NGBB'nin oluşturduğu atölyelerin yanısıra, farklı kurum ve kuruluşların da organizasyonuyla otuz farklı atölye yer aldı.

NGBB Bahçıvan Çocuklar Projesi
18. Hasat Şenliği

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde, 2006 yılından itibaren devam eden Bahçıvan Çocuklar Projesi'nin, bu yıl onaltıncı dönemi gerçekleştirildi. Proje kapsamında, 2022-2023 eğitim öğretim döneminde, Özel Başarı Koleji'nden 14 öğrenci ve Kadıköy Ahmet Sani Gezici İmam Hatip Ortaokulu'ndan 15 öğrenci katıldı. Toplam otuziki hafta boyunca, özenle sürdürülen etkinlik sonunda, 29 yeni "Bahçıvan Çocuk" mezun etmenin onuru ve sevincini yaşıyoruz.

Bu süreç boyunca birer bahçıvan olarak, ekim-dikim çalışmalarının yanı sıra toprak, kompost, sulama teknikleri, su hasadı, bitkilerin bölümleri ve hayat döngüleri, biyoçeşitlilik, bitki yararlıları ve zararlıları, geri dönüşüm gibi konulara da değinerek çevre bilinci ve sürdürülebilirlik gibi kavramlarla da iç içe olduk. Giderek betonlaşan ve yeşilden mahrum kalan çocukların, bu proje sayesinde yeşile bir adım daha yaklaşması, öğrendiklerinin sürdürülebilir olması, bu bilgi ve deneyimlerini kendi sosyal çevrelerine aktarması, projenin başarı hanesine yazılan önemli gelişmeler oldu.

Açık Havada Çocuklarla Yaz Etkinlikleri

Gökyüzü, yaz mevsiminin perdesini açarken, altın renkli güneş, gülümseyen yüzünü dalgalar gibi yayarak dünyayı ısıtır. Yeryüzü, sonsuz yeşillikle doğayı kucaklarken, binbir çiçek mevsim şarkısını seslendirir. Güneşin sevgiyle okşadığı sıcacık kumsal, denizle buluştuğu kıyıda hırçın bir dansa kalkar. Serin suların kahkahası, çocukların mutluluğunda yankılanırken, uçuşan kelebekler renk cümbüşündeki neşeli şölene katılır. Yaz mevsimi, her nefeste doğanın kalbinden süzülen bir şarkıdır; ışık, renk ve sevgiyle dans eder, ruhlara baharın dokunuşunu taşır. Yaz, çocuklar için heyecan verici bir zaman dilimidir. Bu dönem, çocukların özgürlüğü, keşifleri, sosyal etkileşimleri, yaratıcılıkları ve dinlenmeleri için önemli fırsatlar sunar.

Fen Bilgisini Doğa İle Buluşturan Proje
Doğa Bilginleri

Eğitim sürecinde öğrencilerin fen bilimlerine karşı ilgi duyması ve fen bilgisi konularını gerçek yaşamla ilişkilendirmesi büyük önem taşır. Bu nedenle, öğrencilerin fen bilgisine ilgisinin artırılması amacıyla çeşitli uygulamalar, deneyler, okul dışı etkinlikler gibi etkileşimli yöntemlerin kullanılması yararlı olur.

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi’nde 2019 yılında başlatılan Doğa Bilginleri Projesi, tam da bu amaca yönelik olarak geliştirilmiştir. Proje kapsamında, yaratıcı drama yöntemi kullanılarak, öğrencilerin doğada karşılaştıkları durumlar ve olayların, okulda öğrendikleri bilgilerle geliştirilmesi amaçlanır.

Proje, ilk defa fen dersleri ile karşılaşan öğrencilerin, fen konularını günlük yaşam ile ilişkilendirip pekiştirmelerini sağlamak amacıyla üçüncü sınıflara yönelik olarak gerçekleştirilmektedir.

Doğa Bilginleri Projesi, 2022-2023 eğitim yılında Suzan Ahmet Yalkın İlkokulu'ndan katılan 14 öğrenci ile gerçekleştirildi. 26 Mayıs Cuma günü, velilerin katılımıyla öğrencilere katılım belgeleri verilerek onaltı haftalık Doğa Bilginleri Projesi sonlandırıldı.

Proje sürecinin sonunda sınıf öğretmeni Arzu Saç'ın girişimiyle, öğrenciler ve ebeveynlerin görüşleri alınarak sürecin irdelenmesine yönelik değerlendirme yapılmıştır.

NGBB Haber
Yaz Bahçem 2023

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde eğitimler, yıl boyunca aralıksız devam etmektedir. Eğitim öğretim yılı boyunca genellikle okul gruplarına eğitim verilirken, yaz aylarında genelde bireysel katılımcılar için etkinlikler-projeler planlanmakta ve uygulanmaktadır.

Öğrencilerin doğa ile bağlarını güçlendirmek ve yaz tatilini verimli şekilde değerlendirmelerini sağlamak amacıyla planlanan projelerden biri de Yaz Bahçem Projesi’dir. Proje kapsamında öğrenciler, yaz sebzelerini yetiştirip hasat ederken, bitkiler dünyasını tanımaları için de çeşitli etkinlikler gerçekleştirilmektedir.

NGBB Haber
Doğaya İlk Adım

Doğduğumuz andan itibaren içinde bulunduğumuz çevreye uyum sürecimiz başlar. Önce içinde bulunduğumuz ev olan çevre, zamanla yaşadığımız en büyük ekosistem olan dünyayı tanımaya ve onu anlamlandırmaya kadar genişler. Çocukların iklim ve çevre problemleriyle yüzleşip bunlara nasıl çözüm bulunabileceği konusu, giderek betonlaşan ve yeşil alana ulaşım imkânının zorlaştığı koşullarda daha da önem kazanmaktadır.

NGBB Haber
Dönüşümün Yolculuğu Projesi

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde, 2004 yılından itibaren doğa eğitimleri tecrübesiyle gerçekleştirilen atölyeler ve projeler, çocukların doğa sevgisi ve bilincini geliştirirken aynı zamanda öğrenme ve keşif yeteneklerini de desteklemektedir. Botanik bahçesindeki bitki çeşitliliği ve ekosistemler hakkında edindikleri bilgiler, çocukların doğayı daha derinden anlamasını ve koruma bilinci geliştirmesini sağlar. Bu sayede çocuklar, doğa ile sürdürülebilir ilişki kurmayı ve gelecekte çevre dostu kararlar almayı öğrenir.

NGBB Haber
Gönüllü Eğitmen Eğitimi

Gönüllülük, bireylerin zaman, emek, beceri ve enerjilerini, toplumsal veya insani amaçlar doğrultusunda kendi iradeleriyle, maddi karşılık beklemeksizin paylaştığı eylem biçimidir. Bu eylem karşılıklı etkileşim içerir ve ardında yatan anlam ve önemle, hem yardım alanlar, hem gönüllüler hem de toplumda derin izler bırakır.

Toplumsal yaşamın özgün ve önemli değerlerinden olan gönüllülük, yürekte yeşeren çiçek gibi, karşılıksız sevgi ve yardım etme isteğinin yansımasıdır. Doğanın büyülü dünyası, insanların hayatına anlam ve zenginlik katarken, bu güzellikleri korumanın sorumluluğu da gün geçtikçe artmaktadır.

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi
Eğitim Çalışmaları

Kurulduğu günden bu yana en büyük amacı, halkın bitkiler dünyası hakkında bilinçlendirilmesine katkı sunmak olan Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi, gündeme alınan yeni çalışmalarla bu alandaki faaliyetlerini geliştirerek sürdürmektedir. 2023-2024 eğitim döneminde, her yaş grubuna yönelik planlanan yeni atölye ve projelerle insanların doğayla bağının güçlendirilmesi hedefleniyor.

Yeni eğitim dönemiyle birlikte, bitkiler dünyasının çeşitli yönlerini tanımak-araştırmak için heyecanlı bir yolculuğa çıkıyoruz. Doğayı keşfetmek, bitkiler dünyasıyla iç içe olmak isteyen herkes, NGBB'nin eğitim çalışmalarına katılabilir. Unutmayalım ki doğa bizim için hazinedir ve onu keşfetmek-korumak da bize düşüyor...

Bahçeciliğe İlk Adım Kitabı

Güzel bir bahçe yaratmak, doğayla iç içe yaşamak ve kendi el emeğiyle yetiştirdiği ürünlerin tadını çıkarmak herkesin hayali olabilir. Bu hayali gerçekleştirmek isteyen meraklıların aklındaki ilk büyük soru, bahçeciliğe nereden başlayacaklarıdır. Bu konuda, Yeni İnsan Yayınevi'nin Ekoloji Kitaplığı serisinden yayımlanan, "Yükseltilmiş Yatak Bahçeciliği" adlı kitabın yol göstericiliği yardımcı olabilir.

Bahçecilik alanında sınırlı bilgisi olanlar için ideal bir kaynak niteliğindeki bu kitap; Toprak, Bitki Seçimi, Ekim-Dikim Teknikleri, Bitki Bakımı gibi temel konularda gerekli bilgileri adım adım sunarak, bahçe tutkunlarının doğayla bağlarını güçlendirmesine katkı sağlar.

SUNUŞ

Bağbahçe dergisinin basılı halinden elektronik ortama geçiş sürecinde, konu olumlu ve olumsuz özellikleriyle değerlendirilerek karar verilmişti. Elektronik derginin olumlu yanlarından biri de kâğıt tüketiminin olmaması, dolayısıyla selüloz elde etmek için ağaç kesiminin önlenmesine katkısıydı. Bilindiği gibi dergilerin-kitapların basıldığı kâğıdın hammaddesi olan selüloz, ekosistemde canlılığın kaynağını oluşturan elemanlar arasında önemli yeri bulunan ağaçlardan elde edilir... Yeryüzünde yaşamın ana unsurlarından bitki örtüsünün varlığı ve çeşitliliğinin sürdürülebilmesi; bitkilerin yakından tanınması, tanıtılması ve konuya ilişkin çalışmaların geniş kitlelere yayılmasıyla mümkündür. Bu süreçteki başarının temel şartı ise gelecek nesillerin, küçük yaşlardan itibaren doğaya duyarlı yaklaşım geliştirebilmesidir. Bunu sağlayan önemli araçlardan biri de çocuk kitaplarıdır. Bilimsel içeriğinin yanısıra çok sayıda renkli resimler ve çizimlerle görsel açıdan da ilginç kılınan çocuk kitapları, yaşamın korunması ve sürdürülmesine ilişkin bilinçlenme sürecinde önemli rol oynar. Her ne kadar içeriği ağaçları ve doğayı korumaya yönelik sayfalarla oluşturulan kitapların, kaynağı ağaç olan kâğıtlarla hazırlanması, yaşamsal bir paradoks gibi görünse de bu kitapların insanlığa yararlılığı tartışılmaz gerçektir... İnsanların kent koşullarının karmaşık ortamında, betonlar arasına sıkışmış hayatı da bir başka yaşamsal paradoks örneğidir. Çalışma koşullarının yarattığı sorunlardan sıyrılmak amacıyla zaman zaman sosyal sorumluluk projelerine veya gönüllülük çalışmalarına katılmak önemli bir kazanımdır. Özünde, bilgi ve becerilerin topluma hizmet amacıyla paylaşımına yönelik, nitelikli insan kaynağı olan gönüllülük; bireyin kişisel gelişim ve kariyerini destekler, sosyal çevre ilişkisini düzenler. Gönüllüler, aynı zamanda edindikleri fikir ve emek gücü ile toplumsal hayatın değişim-dönüşüm-varoluş süreçlerine katkı sağlar... Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi, uzun zamandan beri düzenlediği gönüllülük projeleriyle bu konuda farklı bir alan oluşturmakta ve insanlara doğayla, toprakla, bitkilerle buluşma olanağı sunmaktadır. Çeşitli alanlarda faaliyet gösteren çalışanları, ziyaretçileri, araştırmacıları ve her yaştan öğrencileriyle adeta canlı bir mekanizma gibi işleyen NGBB, "gönüllü" bireylerini de bu bağlamda konuk eder. Gönüllülük aslında, bilimin ışığıyla aydınlanan, karşılıklı saygı-güven ortamına sahip, sağlam temellere dayalı özgürlükçü toplumlarda yeşerip şenlenebilir ve ancak böylesi toplumlarda gelişip güçlenebilir. Birey-toplum ilişkisinde, yurttaş olmayı becerebilen gönüllülerin üstlendiği iyileştirici ve dönüştürücü rol özellikle önemlidir. İlk günden itibaren bu yaklaşımı benimseyen NGBB, gönülden çalışan-üreten gönüllüleriyle bahçenin işlerine iş, hizmetlerine hizmet, değerlerine değer katmayı sürdürüyor.

Zafer Karaca
Genel Yayın Yönetmeni

bağbahçe 105. Sayı Yazarları

Şevket Alp

alpsevket@yyu.edu.tr

Melike İlayda Baksı

melikebaksi@ngbb.org.tr

K. Hüsnü Can Başer

khcbaser@gmail.com

Seda Devrim Çelik

devrimyenigun@ngbb.org.tr

Salih Sercan Kanoğlu

salih@ngbb.org.tr

Gizem Sarısoy

gizemsarisoy@ngbb.org.tr

Ali Nihat Gökyiğit Anısına...

Fotoğraflar: Zafer Karaca

Soğanlı Bitkilerin Peyzajda Kullanımı

Peyzaj, insanı ve doğayı birbirine bağlayan, kentsel ve kırsal yaşamı birlikte değerlendiren bir sistemdir. Bu sistemde, doğal dengenin ve biyoçeşitliliğin korunması esastır. Ekolojik temele dayalıdır ve yeni katkıların oluşmasını da sağlar. Peyzajda gösterişli çiçekler, gövde-yaprak renkleri, hoş kokular, gölgeye dayanıklılık, tıbbi-aromatik özellikler, toprak toleransı gibi parametreler göz önüne alınarak; hem estetik hem de işlevsel özellikler kullanılarak tasarım yapılır.

Soğanlı bitkiler, yılın bir kısmını toprak altında geçiren rizomlu, yumrulu, kormlu gövdeye sahip otsu bitkilerdir. Güzel ve göz alıcı çiçeklerinden dolayı, bahçelerin birçok yerinde beğenilerek yer verilir.

Soğanlı bitkiler, peyzajda birçok alanda kullanılır. Park ve bahçelerde, saksı içinde, şev alanlarda, çim alanlarda, bordürlerde, mevsimlik-çok yıllık alanlarda, kaya bahçelerinde, ardışık bitkilendirmede, yaprak döken bitkiler altında, kesme çiçek olarak vazolarda kullanılabilir.

Lezzet Bahçeleri

Bahar aylarında doğanın renklenmesiyle beraber, bitkilere olan merak da gittikçe artmakta. Küçük de olsa bahçeniz veya balkonunuz varsa şanslısınız demektir ve burada kendinize küçük yeşil alanlar yaratabilirsiniz. Yarattığınız bu bahçelerden elde ettiğiniz bitkileri mutfağınızda kullanabilirsiniz.

Bahçecilik uğraşının ve bu ortamda bulunmanın belki de en zevkli yanlarından biri, kendi ürettiğiniz ürünleri kullanabilmektir. Bu sebeple mutfak bahçeleri, son zamanların en çok tercih edilen uygulamalarından biri oldu.

Dünya genelinde özellikle bazı özel ve seçkin otellerin yeşil alanlarının planlanmasında, çok yıllık gösterişli bahçelerin yanında gelen müşterilerin bütün yemeklerini temiz, sağlıklı ve taze olarak yiyebilmesi için özel mutfak bahçeleri tasarlanmaktadır. Aynı zamanda, bu mutfak bitkileri ile gösterişli çiçek yastıkları da oluşturulabilir. Bu yaklaşımın en başarılı, en güzel uygulamaları arasında, Kew ve Wisley’deki mutfak bahçeleri örnek gösterilebilir.

NGBB'NİN ODUNLU BİTKİLERİ
Gövdesi Gri Renkli Ağaçlar

Gümüşiakasya (Acacia dealbata Link)
Baklagiller (Fabaceae) ailesinden, yaklaşık 30 metreye boylanabilen, herdem yeşil ağaçtır. Avustralya’da doğal olarak yetişir. Tüm sahil bölgelerinde süs bitkisi olarak kullanılmaktadır.
Gövdesi, açık gri renkli ve çatlaksızdır. Yaşlandıkça gövde rengi koyulaşır.
Yaprakları, çift katlı bileşik tipte, mavimsi açık gri-yeşil renklidir. Tazeyken yumuşak ve ince tüyleri vardır.
Çiçekleri, bir sap boyunca dizili, küçük kürelerden oluşan demetler halinde, parlak sarı renkli ve güzel kokuludur.
Meyveleri, bakla biçiminde, önceleri yeşil renkli, olgun halinde morumsu kahverengidir.

Gümüşi akçaağaç (Acer saccharinum L.)
Akçaağaçgiller (Sapindaceae) ailesinden, yaklaşık 40 metreye boylanabilen, geniş tepeli ağaçtır. Kışın yapraklarını döker.
Amerika ve Kanada’da doğal olarak yetişir. Türkiye’de, dekoratif görünümüyle park ve bahçelerde, süs bitkisi olarak kullanılır.
Gövdesi, çok açık gri renkli ve düzgündür. İleri yaşlarında pullar halinde çatlaklanır.
Yaprakları, beş derin loplu, lopların kenarları kaba dişli ve uçları sivridir. Üst yüzü açık yeşil renkli, alt yüzü gümüşi renklidir. Tazeyken ince ve sık tüyleri vardır.
Çiçekleri, aynı demetin içinde, dişi ve erkek çiçekler bir arada bulunur ve açık kırmızı renklidir.
Tohumları kanatlıdır. Kanatlar, dar açılı ve uca doğru belirgin şekilde genişler. Önce kırmızı renkli ve tüylü, daha sonra açık yeşil renkli ve tüysüz, olgunlaştığında ise sarı renklidir.

Bahçelerin
Gösterişli Bitkileri

Kül çiçeği (Cineraria maritima [L.] L.)

Güneşli ve yarı gölge alanlarda sağlıklı şekilde büyüyen, herdem yeşil çok yıllık bitkidir. Yaklaşık 1 m’ye kadar boylanabilir ve 1 m’ye kadar yayılabilir. Yaprakları gümüşi gri renklidir. Sarı renkli açan çiçekleri, hemen hemen bütün mevsim boyunca üzerinde görülebilir. Kurakçıl bitki olduğundan fazla sulamadan hoşlanmaz. Soğuk kış koşullarına dayanıklıdır. Genelde çiçeklerinin yanısıra, yapraklarının renkleri nedeniyle tasarımlarda kullanılır.

Sarıçalı papatyası (Euryops pectinatus [L.] Cass.)

Güney Afrika kökenli, herdem yeşil çok yıllık çalıdır. Yaklaşık 1 m’ye kadar boylanabilir ve 1 m’ye kadar yayılabilir. Yaprakları, mavi-gri renklidir. Sarı renkli açan çiçekleri, kış ayları da dâhil olmak üzere, yapraklarına renk eşliği yapar. Kış koşullarına uyum gösterir, fakat hava sıcaklığındaki beklenmedik düşüşlerde dondan etkilenebilir. Genellikle öbekler hâlinde kullanılır ve budamaya elverişlidir.

BİR SERPANTİN ENDEMİĞİ
Dirmilmüşkürümü
(Leopoldia mira [Speta] Eker)

Güneybatı Anadolu’nun serpantin arazileri, birçok endemik türe yaşam alanı sunar. Bu türlerden biri de Denizli ve Burdur illerinde yayılış gösteren, dirmilmüşkürümü (Leopoldia mira [Speta] Eker) bitkisidir. Bitki, kuşkonmazgiller (Asparagaceae) ailesinin üyesidir.

Bu güzel ve gösterişli müşkürüm, Avusturyalı bitki bilimci Franz Speta tarafından bilim dünyasına tanıtılmıştır. Değişik ülkelerde birçok bilimsel araştırma gezisi yapan Franz Speta, 1988 yılında geldiği Batı Anadolu’da, 4 Haziran günü Çameli yakınlarında türün ilk örneklerini bulmuş, ertesi gün de Dirmil geçidinde aynı türe rastlamıştır.

Büyük-enli yaprakları ve göz dolduran çiçekleri olan bu yeni tür, "gösterişli, olağanüstü" anlamında "mira" sözcüğüyle nitelenmiş; bitki, "Muscari mirum Speta" adıyla kaydedilmiştir. Bu türün güncel adı, Prof. Dr. İsmail Eker’in yaptığı yeni düzenlemeye göre, "Leopoldia mira [Speta] Eker" olarak belirlenmiştir.

Alıç
(Crataegus sp.)
Van Alıçları

Farklı iklim kuşakları ve bitki gen merkezlerini bünyesinde barındıran Anadolu'nun, sahip olduğu doğal zenginlikler ve kaynaklardan biri de biyolojik çeşitliliktir. Biyolojik çeşitlilik, ait olduğu coğrafyaya karakter katar ve ortamın ruhunu canlı öğeler olan bitkiler üzerinden sergiler. Bir anlamda, o coğrafyanın yaşanması muhtemel ekolojik sorunlarına karşı da sigorta işlevi görür. Anadolu’daki bu zengin biyoçeşitliliğin önemli elemanlarından biri de birçok farklı türü içeren alıç (Crataegus sp.) cinsidir.

Adını Yunanca "sert ağaç" anlamında "Kratos" kelimesinden alan alıç cinsi, Gülgiller (Rosaceae) familyasındandır. Uygun coğrafi konum, iklim ve toprak koşulları nedeniyle genelde, 30° ve 50° Kuzey enlemleri arasındaki bölgelerde görülür. Genellikle dağlık alanlarda, çalılıklarda ve kayalıklarda yetişir. Anadolu, Mezopotamya, Kafkaslar, İran, Hindistan, Çin, Kuzey Amerika, Afrika'nın kuzey bölgelerinin dâhil olduğu ılıman bölgelerde yetişen, tanımlanmış 260 alıç taksonu bulunmaktadır. Genel ayırt edici karakterler bakımından çok kısıtlı ve bu yüzden de sistematik botanik açısından oldukça karmaşık bir cins olarak bilinir.

Açık Havada Çocuklarla İlkbahar Etkinlikleri

Ağaçların uyandığı, bitkilerin rengârenk olduğu, kuşların malzeme toplayıp yuva yapmaya başladığı, doğanın canlandığı mevsimdir ilkbahar. İlkbahar, doğanın bize sunduğu güzellikleri keşfetmek ve çocuklarda doğaya karşı merak hislerini uyandırmak için, en uygun mevsimdir. Bu mevsimde herşeyi bir yana bırakıp, sadece doğayı izleyerek rahatlamak için fırsat yaratılabilir. Bunu yaparken, çocuklarla birlikte vakit geçirmeyi de ihmal etmemek gerekir. Onlarla birlikte açık havada yapılacak çeşitli gözlemler ve etkinlikler planlanabilir. Bu konuda yardımcı olmak üzere, bazı öneriler aşağıda yer almaktadır.

Ökaliptus Esansı
(Eucalyptus globulus Labill.)

Ökaliptus esansı, "Myrtaceae" familyasından "Eucalyptus globulus Labill." adlı ağacın yapraklarından, buhar distilasyonu ile elde edilen uçucu yağdır.

Boylu ve yapraklarını dökmeyen ökaliptus ağacı, Tasmanya ve Avustralya’nın Victoria bölgesine has bir türdür. Güney Amerika, Çin ve Afrika’nın güney bölgelerinde yetiştirilir. İspanya, Şili ve Avustralya'nın güneyinde, özellikle beyaz renkli kerestesi için tarımı yapılır.

Yaklaşık 700 civarında olan "Eucalyptus sp." türlerinin hemen hepsi, Avustralya menşelidir. Diğer türleri, Yeni Gine ve Endonezya’da yetişir ve bölgeden tüm dünyaya yayılmıştır. Taban suyunu çekme özelliğine sahip olan ökaliptus türlerinden, bataklıkları kurutmak amacıyla yararlanılmıştır. Bu sebeple ülkemizde, 'sıtma ağacı' olarak da adlandırılır.

Odak Noktası:
Bitki Biyoçeşitliliği Poster Seti

Dünyadaki canlılığın sürdürülebilmesi, bitkilere bağlıdır. Yaşamımızın bu denli bağlı olduğu bitkileri yakından tanımakta yarar var. Bitkiler, öğrenmek isteyen herkes için ilgi çekici olacak pek çok özelliğe sahiptir. Onlar gizemli dünyalarında, kendilerini ifade etmek, hayatta kalmak, çoğalmak gibi yaşamsal faaliyetleri için; birbirinden farklı yollara başvurabiliyor ve bazen alışılmışın çok da dışına çıkabiliyor. Zamanla bulundukları habitat ortamının iklim, nem, sıcaklık, ışık ve benzeri koşullarında meydana gelen değişikliklere uyum sağlayarak farklı çözümler üretebiliyor ya da hayatta kalamıyorlar.

Bitkilerin doğadaki yerini-önemini vurgulamak ve gizemli yaşamını tanıtmak amacıyla Edinburg Kraliyet Botanik Bahçesi tarafından hazırlanan, Odak Noktası: Bitki Biyoçeşitliliği adlı poster seti, bilimsel özelliğiyle güçlü bir eğitim malzemesi olarak önem kazanır.

Bu eser, bitkisel ve biyolojik çeşitlilik alanında, Avrupa kıtasından daha fazla zenginliğe sahip olan Türkiye açısından özellikle önemlidir. Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi, ülkemizin bu noktadaki önemini vurgulamak ve eğitime katkı sağlamak amacıyla, poster setinin Türkçeye çevrilerek 2009 yılında yayımlanmasını sağlamıştır. Sonrasında poster seti, Türkiye’nin her yerinden iletişime geçen okullara ve öğretmenlere hediye edilmiştir.

NGBB
Gönüllülerine Notlar

Yaşadığımız kentte betonlar arasına sıkışmış insanlar için, çalışma koşullarının yarattığı sorunlardan kısa süreliğine de olsa sıyrılmak önemli bir gereksinimdir. Bu gereksinimi karşılamanın yöntemlerden biri de sosyal sorumluluk projelerine veya gönüllü çalışmalara katılmaktır. Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi, uzun zamandan beri düzenlediği gönüllülük projeleriyle bu konuda farklı bir alan oluşturmakta ve insanlara doğayla-toprakla buluşma olanağı sunmaktadır.

NGBB Haber
NGBB - Enerjisa
Kurumsal İşbirliği

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi, bitki dünyasının tanıtımı ve halkın bitkilere, çevreye, doğaya ilişkin farkındalığını artırmak amacıyla, 2004 yılından itibaren, çeşitli konularda ve farklı gruplara yönelik eğitim çalışmaları yürütmektedir. Eğitim faaliyetleriyle her yaş grubuna ulaşmaya çalışırken, ilgili projelerde bilgi ve deneyimini paylaşmak üzere, bazı kurumlarla işbirliği sağlanmaktadır. Bu bağlamda, biyoçeşitlilik konusunda açılım yapan kuruluşlardan Enerjisa Üretim ile işbirliğine gidildi.

NGBB'de, Enerjisa Üretim personeli ve personel çocuklarına yönelik eğitim çalışması için program hazırlandı. Eğitim-öğretim döneminin ara tatile girdiği zaman diliminde, 30-31 Ocak tarihlerinde, hem yetişkinlere hem de çocuklara yönelik iki saatlik atölye çalışması uygulandı.

NGBB Haber
Minik Biyologlar

Biyoloji, yaşam bilimi demektir. Yaşayan her şeyi ve yaşama süreçlerini araştıran bilim dalıdır. Geçmişi, bugünü, geleceği, biyoloji olmadan anlamamız ve karşımıza çıkması muhtemel sorunlara çözümler üretebilmemiz neredeyse imkânsızdır.

Biyoloji, birçok disiplinle birlikte hareket eder. Diğer bilimlerle uyumlu birlikteliği sağlanarak, bakış açımızı ve ufkumuzu geliştirir. Ayrıca, yaşam standartlarımızı iyileştiren teknolojik gelişmelerin gerçekleşmesini mümkün kılar. Biyoloji, çok sayıda alt bilim dalından oluşur. Dünyada 16 Nisan, bu önemli işlevleri görev edinmiş ve sorumluluklarını üstlenmiş olan biyologların günü olarak kutlanıyor.

NGBB Haber
NGBB'de Herbaryum Eğitimi

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi, 18-21 Ocak 2023 tarihlerinde, Duhok Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden dört araştırmacıya, “NGBB Herbaryum Yönetimi ve Dijitalizasyon Eğitimi” konusundaki çalışma için evsahipliği yaptı. Eğitime Dr. Hassan Najman Muhamed, Honar Safar Mahdi, Ahmed Mohammed Hasan Mustafa Mahmood ve Wajed Issam Hussein katıldı.

2022 yılı sonunda NGBB'yi ziyaret eden ekiple işbirliği geliştirilerek, ocak ayındaki eğitimin planı hazırlanmıştı. Eğitim çalışması; "Herbaryum Yönetimi", "Veritabanı Yönetimi", "Herbaryum Örneklerinin Dijitalizasyonu" ve "Sanal Herbaryum Yönetimi" ana başlıkları altında uygulandı. Eğitim, ISTF Herbaryumu gezisi ile tamamlandı.

NGBB Haber
Bitki Ressamlığı Kursları

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi’nde, bitki ressamlığını geliştirmeye yönelik çalışmalar, planlanan yeni eğitimlerle sürdürülüyor. NGBB'de bu konuya ilişkin kurslar, 2002 yılında ünlü bilimsel bitki ressamlarından, "Curtis Botanical Magazine" dergisinin editörü Christabel King eğitmenliğinde başlatılmış; sonraki yıllarda devam ettirilmişti. 2002-2006 yıllarında yapılan bilimsel bitki ressamlığı kurslarında, yetenekli ve başarılı birçok katılımcı sayesinde çalışmalar üst seviyelere taşınarak sürdürüldü.

Bilimsel bitki ressamlığını daha geniş çevrede tanıtmak ve yaygınlaşmasını sağlamak amacıyla NGBB'de çeşitli etkinlikler düzenlendi. Bu konuda küçük yaşlardan itibaren ilgi duyulmasını sağlamak amacıyla ilk kez 2019 yılında “Çocuklarla Bitki Ressamlığı” atölyesi gerçekleştirildi. Hafta sonu eğitimi olarak planlanan atölye, daha çok bireysel katılımcılara hitap ederken, talepler doğrultusunda hafta içinde okul gruplarıyla da uygulandı.

NGBB Haber
Su Bitkileri Atölyesi

Bitkiler yaşamsal özelliklerinin gereği olarak, çimlenme sürecinde hava, su ve sıcaklığa ihtiyaç duyar. Farklı kriterlerle sınıflandırıldığı gibi, bitkileri su ihtiyacına göre de sınıflandırabiliriz. Bu tasnife göre, üç grup oluşur.

  • Hidrofitler (Su bitkileri)
  • Higrofitler (Nemli yerlerde yetişen bitkiler)
  • Kserofitler (Kurak yerlerde yetişen bitkiler)

Tüm canlılar gibi bitkiler de doğal seçilim sayesinde, bulundukları ortamda yaşama ve üreme başarısını artırmak için, bazı morfolojik uyum özellikleri geliştirmiştir. Örneğin, kaktüslerde görülen iğne yapraklar ya da fotosentetik gövde gelişimi gibi. Bitkiler, her ne kadar deniz ya da tatlı su ortamlarında türemiş olsalar da önemli ölçüde evrimleşmiştir. Sucul habitatlara dönüşüm ise özel uyum süreçleri sonucu gerçekleşmiştir.

NGBB Haber
Botanik Okulu

Bitkiler dünyası her zaman gizemlidir ve her gelişme yeni gizemleri de beraberinde getirir. Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde yaz dönemi için, "Botanik Okulu" adlı bir atölye dizisi planlandı. 7-9 yaş grubundaki öğrencilere yönelik atölyeler, dört hafta sürecek. Etkinlik süresi boyunca katılımcı öğrencilerin, bitkilere daha yakından bakıp, onların dünyasını keşfedebilmesine yönelik bir program hazırlandı. Atölyelerde, katılımcılar bitkinin tohum hâlinden başlayarak, gelişim aşamalarını tıpkı bir botanikçi gibi gözlemleme imkânı bulacak. Bu arada herbaryumun ne olduğu, bilimsel bitki resimlerinin nasıl yapıldığı gibi farklı konularda fikir sahibi olabilecekler. Atölyeler, aynı zamanda sanat çalışmaları ve oyunlarla desteklenerek, çocukların eğlenirken öğrenme deneyimi edinmesi sağlanacak. NGBB'de yaz aylarında gerçekleştirilecek botanik okulu, meraklı miniklerini bekliyor.

ÇOCUKLAR İÇİN DOĞA KİTAPLARI
Verimli Toprak
ve
Kompost

Küresel Isınma ve İklim Değişikliği gibi riskler, Dünyanın geleceği açısından büyük ölçüde tehdit oluşturmaktadır. Doğaya verilen hasarların azaltılması ve gezegenimizi kurtarmanın sırrı, asılında sürdürülebilir yaşam ilkesinde yer alıyor. Bu ilke kapsamında, toplumdaki her bireyin sorumluluğunda, çeşitli bireysel yükümlülükler de bulunmaktadır.

Konuya ilişkin atılacak önemli adımlardan biri, atıklarımızı ayrıştırmak ve geri dönüştürmek. Mutfaktaki atıklarımızı ayrıştırırken, aynı zamanda evdeki bitkiler için de gübre yapabiliriz. Bu sürece gelecek nesilleri yani çocukları da dâhil etmekte yarar var. Böylece öğrenmekten zevk alan, araştıran, gözlem yapan, çözümler üretebilen, zekâ alanlarını aktif kullanabilen, sağlıklı, yaratıcı ve doğaya önem veren çocuklar yetiştirilmesine katkı sağlanır. Bu anlayışın, sadece eğitimciler tarafından değil, ebeveynler tarafından da bilinçli olarak desteklenmesi önemlidir.

Çevreyi ve doğayı korumaya yönelik evdeki uygulamalar, çocuklar tarafından örnek alınıp tekrarlanır. Bu yaklaşımın ilk uygulaması, kompost yapımıyla başlayabilir. Kompost yapmak, aynı zamanda çocuklar için bilimsel bir deneyim sunmaktır. Bu deneyim sürecinde çocuklar ve ebeveynler, kompost hakkındaki çeşitli bilgileri içeren bazı kitaplara ihtiyaç duyacaktır. Konuya ilişkin, aşağıda önerilen bazı kitaplar yararlı olabilir.

SUNUŞ

Bağbahçe dergisinin basılı halinden elektronik ortama geçiş sürecinde, konu olumlu ve olumsuz özellikleriyle değerlendirilerek karar verilmişti. Elektronik derginin olumlu yanlarından biri de kâğıt tüketiminin olmaması, dolayısıyla selüloz elde etmek için ağaç kesiminin önlenmesine katkısıydı. Bilindiği gibi dergilerin-kitapların basıldığı kâğıdın hammaddesi olan selüloz, ekosistemde canlılığın kaynağını oluşturan elemanlar arasında önemli yeri bulunan ağaçlardan elde edilir... Yeryüzünde yaşamın ana unsurlarından bitki örtüsünün varlığı ve çeşitliliğinin sürdürülebilmesi; bitkilerin yakından tanınması, tanıtılması ve konuya ilişkin çalışmaların geniş kitlelere yayılmasıyla mümkündür. Bu süreçteki başarının temel şartı ise gelecek nesillerin, küçük yaşlardan itibaren doğaya duyarlı yaklaşım geliştirebilmesidir. Bunu sağlayan önemli araçlardan biri de çocuk kitaplarıdır. Bilimsel içeriğinin yanısıra çok sayıda renkli resimler ve çizimlerle görsel açıdan da ilginç kılınan çocuk kitapları, yaşamın korunması ve sürdürülmesine ilişkin bilinçlenme sürecinde önemli rol oynar. Her ne kadar içeriği ağaçları ve doğayı korumaya yönelik sayfalarla oluşturulan kitapların, kaynağı ağaç olan kâğıtlarla hazırlanması, yaşamsal bir paradoks gibi görünse de bu kitapların insanlığa yararlılığı tartışılmaz gerçektir... İnsanların kent koşullarının karmaşık ortamında, betonlar arasına sıkışmış hayatı da bir başka yaşamsal paradoks örneğidir. Çalışma koşullarının yarattığı sorunlardan sıyrılmak amacıyla zaman zaman sosyal sorumluluk projelerine veya gönüllülük çalışmalarına katılmak önemli bir kazanımdır. Özünde, bilgi ve becerilerin topluma hizmet amacıyla paylaşımına yönelik, nitelikli insan kaynağı olan gönüllülük; bireyin kişisel gelişim ve kariyerini destekler, sosyal çevre ilişkisini düzenler. Gönüllüler, aynı zamanda edindikleri fikir ve emek gücü ile toplumsal hayatın değişim-dönüşüm-varoluş süreçlerine katkı sağlar... Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi, uzun zamandan beri düzenlediği gönüllülük projeleriyle bu konuda farklı bir alan oluşturmakta ve insanlara doğayla, toprakla, bitkilerle buluşma olanağı sunmaktadır. Çeşitli alanlarda faaliyet gösteren çalışanları, ziyaretçileri, araştırmacıları ve her yaştan öğrencileriyle adeta canlı bir mekanizma gibi işleyen NGBB, "gönüllü" bireylerini de bu bağlamda konuk eder. Gönüllülük aslında, bilimin ışığıyla aydınlanan, karşılıklı saygı-güven ortamına sahip, sağlam temellere dayalı özgürlükçü toplumlarda yeşerip şenlenebilir ve ancak böylesi toplumlarda gelişip güçlenebilir. Birey-toplum ilişkisinde, yurttaş olmayı becerebilen gönüllülerin üstlendiği iyileştirici ve dönüştürücü rol özellikle önemlidir. İlk günden itibaren bu yaklaşımı benimseyen NGBB, gönülden çalışan-üreten gönüllüleriyle bahçenin işlerine iş, hizmetlerine hizmet, değerlerine değer katmayı sürdürüyor.

Zafer Karaca
Genel Yayın Yönetmeni

bağbahçe 104. Sayı Yazarları

Şevket Alp

alpsevket@yyu.edu.tr

Deniz Asal

denizasal@ngbb.org.tr

Nurhan Ay

nurhanay@ngbb.org.tr

Melike İlayda Baksı

melikebaksi@ngbb.org.tr

K. Hüsnü Can Başer

khcbaser@gmail.com

Betül Bilici

betulbilici@ngbb.org.tr

Seda Devrim Çelik

devrimyenigun@ngbb.org.tr

Öykü Çelik Çerçioğlu

oykucelik@ngbb.org.tr

Ömer Eser

omereser20@hotmail.com

Fatma Gülenç

fatmagulenc@ngbb.org.tr

Nihan Sevinç Muşdal

nihanmusdal@ngbb.org.tr

Gizem Sarısoy

gizemsarisoy@ngbb.org.tr

Ali Nihat Gökyiğit
(23.02.1925 - 25.01.2023)

UYUMAYAN BAHÇELER
Kış Bahçeleri

Bahçe tasarımı yapılırken, genellikle bahar ayları dikkate alınır ve mevsim koşullarının da olumlu etkisiyle rengârenk canlandırılan bahçeler, adeta çekim merkezi halinde düzenlenir. Kış aylarında ise gereken ilginin gösterilmediği bahçeler, bu defa mevsim koşullarının da olumsuz etkisiyle, çoğunlukla renksiz ve adeta terkedilmiş alanlara dönüşür. Oysa mevsim koşullarına uygun bitki seçimi ve yaratıcı fikirler eşliğinde uygulanacak düzenleme sonucunda, kış bahçeleri de renkli-canlı görünüme kavuşturulabilir. Bu görünümün sağlanması amacıyla, tasarım aşamasından itibaren özenle planlanacak bazı hususlar uygulanabilir. Buna göre, bahçedeki çiçeklerin formu, rengi, dayanıklılığı gibi özelliklerin ön planda tutulduğu geleneksel yaklaşımın yanısıra; bitkilerin meyvelerinden, yapraklarından, sürgünlerinden, dallarından, kabuklarından yararlanmayı da öngören özgün yaklaşım değerlendirilebilir. Bahçeleri kış aylarında unutulmaktan kurtarmak, 'uyumayan bahçeler' haline dönüştürmek amacıyla, bazı farklı yaklaşımlar geliştirilmeli ve bunun gereği olan bazı işlemler uygulanmalıdır.

NGBB’de Rehbersiz Öğrenme Alanları

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nin, eğitim çalışmaları kapsamında uygulanan günlük eğitimlere ilişkin programı; proje grupları, hafta sonu etkinlikleri, yetişkin etkinlikleri, şenlikler gibi çeşitli faaliyetlerle yıl boyunca sürdürülmektedir. Bu konuda gelen taleplerin hepsi karşılanamasa da okul grupları veya bireysel katılımlarla, rehberli olarak gerçekleştirilen etkinliklerde, yılda yaklaşık onbin öğrenciye ulaşılmaktadır. NGBB'de, Eğitim biriminin desteği olmadan da verimli zaman geçirilebilmesi amacıyla, çeşitli konularda rehbersiz öğrenme alanları düzenleniyor. Ziyaretçilerin yararlanabileceği başlıca rehbersiz öğrenme alanları şunlar: "Bul- Keşfet", "Teşhis Yolu", "Keşif Bahçesi", "Meşemi Buluyorum".

NGBB’de Kışın Meyveleriyle Kızaran Ağaçlar ve Çalılar

Kış mevsiminin gelmesiyle birlikte, bitkiler dünyasında da mevsim koşullarına uygun olarak bazı değişimler-dönüşümler yaşanır. Kimi bitkiler yapraklarını ve meyvelerini dökerek uyku dönemine girerken; kimi bitkiler de kış mevsimi boyunca giderek tekdüze görünüm alan doğaya, kızaran yaprakları ya da meyveleriyle renk katarlar. Kış geldiğinde NGBB'nin sade ve dingin ortamına, kızaran meyveleriyle canlılık ve hareket katan ağaçlar ve çalılardan bazı örnekleri yakından tanıyalım.

Zangalak Ağacı

(Azadirachta indica A. Juss.)

Zangalak ağacı (Azadirachta indica A. Juss. [sin. Melia azadirachta L.]), Tespihağacıgiller (Meliaceae) ailesine dâhil, 15-30 metreye boylanan, çiçekleri hoş kokulu ağaçtır.

Türkçe’de 'yalancı tespih ağacı', Kıbrıs’ta 'zangalak', İngilizce’de 'neem' ve 'margosa' adlarıyla bilinir. Asya’nın güney ve güneydoğu bölgelerindeki kuru ormanlara has olan tür, dünyanın tropik ve ılıman bölgelerinde yetişmekte ve yetiştirilmektedir. Bitkinin, genellikle tohumları ile tohumlarının uçucu ve sabit yağlarından yararlanılır.

Zangalak ağacı, Hindularca kutsal kabul edilir, Ayurveda ve Yunani tıbbında kullanılır. Ağacın kabuğu, yaprakları, tohumları ve kökleri; antiseptik, antienflamatuvar (yangıları giderici), antidiyabetik ve mikrop öldürücü aktif bileşikler içerir. Acı ve buruk lezzetli olan kabuğu, ateşli hastalıklar ve barsak kurtlarına karşı etkilidir. Yaprakları, antiseptik özelliktedir ve çayı sindirim sistemi rahatsızlıkları ile cilt hastalıklarının tedavisinde kullanılır. Çiçekleri, toniktir. Tohum ekstreleri, saç bitine karşı etkilidir.

Pünk

(Mentha longifolia [L.] L.)

Pünk (Mentha longifolia [L.] L.), bahçelerde yaygın görülen, güçlü-keskin nane kokusu ve tadı olan çok yıllık bitkidir. Antik dönem kültürlerinden itibaren, kullanımına dair çeşitli kayıtlar bulunmaktadır. Taze ya da kuru halde tüketilen bitki, iştah açıcı olarak kabul edilir ve lezzet vermek üzere yemeklere katılır; ayrıca çayı da yapılır. Dünyada yaygın bulunan türler arasında yer alan bitki, yazın kuruyan sulak yerlerde, nemli çayırlarda doğal halde yetişir. İngiltere - İrlanda hariç, Avrupa kıtasının hemen her yerinde; Asya'nın batı ve orta bölgeleri ile Afrika'nın kuzey ve güney bölgelerinde yayılış gösterir. Ülkemizde, Anadolu'nun batı, güney, kuzey bölgelerinde yaygındır.

Kış Soğanlıları

Doğa, kış mevsiminin gelmesi ve soğuk havalarla birlikte, adeta uyku dönemine girmiş gibi görünür. Ancak tam da bu dönemde uyanan soğanlı bitkiler, doğaya bambaşka bir görünüm kazandırır. Karların altından yavaş yavaş uç vermeye başlayan çiçek soğanları, bir yandan doğanın canlılığını yansıtırken, aynı zamanda hiçbir zaman uyumadığının da kanıtı gibidir.

NEZAHAT GÖKYİĞİT BOTANİK BAHÇESİ
Gönüllülük Sistemi

Doğanın-çevrenin korunması, bitkiler dünyasının tanıtımı gibi amaçlar doğrultusunda faaliyet gösteren botanik bahçelerinde, doğrudan amaca yönelik aktif hizmet sağlayan kaynaklardan birini de gönüllülük oluşturur. Bitkiler dünyasının araştırılması, tanıtılması, korunması konularında sürdürülen çeşitli faaliyetlere, gönüllülerin katılımı ve desteği, bitki biliminin tanınması ve benimsenmesinde önemli katkı sağlar. Gönüllük, herşeyden önce, geniş ve nitelikli insan kaynağıdır. Bu kaynağın sahip olduğu bilgi ve becerilerin, topluma daha iyi hizmet verebilmek amacıyla, imkânlar dâhilinde paylaşımıdır. Toplumsal hayata ve değişim-dönüşüm-varoluş sürecine katılım sağlar; bireysel huzur ve mutluluk ortamı oluşturur. Aynı zamanda, katılımcıların sosyal çevre ilişkisini düzenler; fikir ve emek gücü ile kariyer ve kişisel gelişimini destekler. NGBB'de gönüllülerin varlığına ilişkin başlıca sebepler şöyle sıralanabilir: Çalışmalara destek olmak, katılımcılığı özendirmek, motivasyonu yükseltmek, farklılık oluşturmak, kamuoyu desteği sağlamak, bahçıvanlık mesleğini tanıtmak ve yaymak, bahçenin başarısını ve tanınırlığını artırmak.

Açık Havada Çocuklarla Kış Etkinlikleri

Doğada su kaynaklarının beslendiği mevsim olan kış aylarında, buharlaşmanın azalması, yağmur-kar yağışının artması sonucu; bağda, bahçede, merada, toprak suya doyar ve fazlası birikir, depolanır. Böylece, ilkbahar ve yaz aylarında, tüm canlılar gibi bitkilerin de artan su ihtiyacı karşılanmış olur. Doğa için yaşamsal önemde olan kış mevsimi, soğuk ve yağışlı hava koşulları sebebiyle genelde insanların dışarı çıkmak istemediği dönemdir. Oysa kış koşullarının da kendine göre eğlenceli yanları vardır. Özellikle kapalı ortamda sıkılan çocukların da katılacağı kış etkinlikleriyle, hem çocuklarla birarada olunabilir, hem de açık havada hareketli saatler geçirilebilir. Genellikle dile getirilen, kışın soğuktan etkilenip hasta olunacağına dair söylemler ise günümüzde anlamını yitirmiştir. Tam tersine, mikroplar ve virüslerin tutunduğu iç mekânlarda bulunmak yerine; gerekli önlemleri alarak açık havada hareketli olmanın, temiz havadan ve zaman zaman ortaya çıkan güneşten yararlanmanın, insan vücudunu daha sağlıklı kıldığı bilimsel gerçektir.

Fıçı Kaktüsler
"Ferocactus sp."

Kaktüsgiller (Cactaceae) ailesinin yaygın bilinen gruplarından olan "Ferocactus sp." cinsinin türleri, karakteristik olarak sağlam ve büyük gövdeli bitkilerdir. Fıçı biçimindeki tombul gövdeleri ve gövdeyi adeta zırh gibi kaplayan güçlü dikenleriyle ayırt edilirler. Bitkinin asıl formu, gençlik döneminde ve oldukça hızlı şekillenir. Gövdesi, genç bitkilerde yuvarlak-küresel biçimdedir. Bitki yaşlandıkça, gövdesi uzar ve kalınlaşır. Dikenleri, düz-kıvrık-kancalı biçimde, kalın, sert, keskin ve açık tonlarda parlak pembe-kırmızı renklidir. Yoğun dikenlerin arasından çıkan tomurcukları, huni biçiminde çiçek açar. Çiçekleri, adeta göze çarpmamak istercesine küçük ve sarı-kırmızı-mor renklerin farklı tonlarındadır. Bitki büyüme dönemi boyunca, güneşli konum, geçirgen toprak ve bol su ister. Dikenlerinin zarar verme olasılığı sebebiyle bu kaktüsler, özel eldivenle tutulmalı; çocuklardan ve evcil hayvanlardan uzak bulundurulmalıdır.

ÇOCUKLAR İÇİN DOĞA KİTAPLARI
Gizemli Bitkiler
Ağaçlar

NGBB'nin, çocuklara yönelik hazırlanmış doğa kitaplarına ilişkin önerilerinin ilk konusu, ağaçlar... Ağaçlar, ekosistemde canlılığın kaynağını oluşturan elemanlar arasında önemli yer tutar. Yeryüzünde yaşamın sürmesi, bitki örtüsünün varlığının ve çeşitliliğinin korunarak sürdürülebilirliğinin sağlanmasına bağlıdır. Bu konuda atılacak ilk adımlardan biri, bitkilerin yakından tanınması, tanıtılması ve korunmasına ilişkin çabaların en geniş kitlelere yayılmasıdır. Gelecek nesillerin bu bilgileri, küçük yaşlarda kavrayıp bilinçlenmesi, canlı yaşamın korunması ve sürdürülmesinde önemli rol oynayacaktır.

tüm sevgi sözcüklerimiz sizinle olsun...

bağbahçe 103. Sayı Yazarları

Şevket Alp

alpsevket@yyu.edu.tr

Deniz Asal

denizasal@ngbb.org.tr

K. Hüsnü Can Başer

khcbaser@gmail.com

Seda Devrim Çelik

devrimyenigun@ngbb.org.tr

Öykü Çelik Çerçioğlu

oykucelik@ngbb.org.tr

Fatma Gülenç

fatmagulenc@ngbb.org.tr

Nihan Sevinç Muşdal

nihanmusdal@ngbb.org.tr

NGBB’nin Katranağaçları

Ormanların görkemli görünüme sahip, önemli türü olan katranağacı (Cedrus sp.); tarihsel dönemlerden günümüze uzanan varlığı, birçok alanda insanlığa sunduğu yararları ve gündelik yaşama yansıyan kültürel boyutuyla, yaşadığı yerlerin toplumlarında derin izler bırakmıştır. Kutsal kitaplar ve tarihi kayıtlarda, çeşitli özellikleriyle anılan ve odununun-katranının hoş kokusuyla bilinen, değerli bir ağaçtır. Türkiye’de 'sedir', 'toros sediri', 'gamalak', 'hamalak', 'lübnan sediri', 'yavşan sediri' gibi adlarla da bilinir. Katranağacı (Cedrus sp.) cinsi, çamgiller (Pinaceae) ailesinin üyesidir. Bu cinsin türleri, genç yaşlarda piramidal, ileri yaşlarda ise geniş tepeli olan ve uzun boylara ulaşan, herdem yeşil ağaçlardır. Dalları genellikle gövdeye dik uzar; bazı türlerde ise dalları yukarı doğru gövdeye paralel uzayan örnekler görülür. Gövde, boylamasına derin çatlaklı; gövde kabuğu, koyu gri renklidir.

Elektronik Ortamda
"bağbahçe"

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nin kitlelere yönelik yüzünü oluşturmak üzere, 2005 yılından itibaren yayımlanan bağbahçe dergisi, toplam yüz sayıyı kapsayan yayım süreci boyunca üstlendiği misyonu gereğince uygulamış ve yüzbirinci sayısında çağının gereğini yansıtarak kendini elektronik ortama taşımıştır.

Derginin elektronik ortama taşınma sürecinde, öncelikle büyük bir veri havuzu oluşturuldu. Verilerin sunumu, dergi okuyucularının hızlı arama yapabilmesi ve hızlı erişimde bulunmasını sağlayacak şekilde düzenlendi. Elektronik ortam için hazırlanan derginin yapısı; bilgisayar, cep telefonu, dijital tablet gibi, aktif internet bağlantısı olan elektronik aletlerin tümüne uyumlu haldedir. Aynı zamanda, aktif internet bağlantısı olmasa da derginin sayıları indirilebilmekte ve okunabilmektedir.

Dergiye abone olmak ücretsizdir. Abonelikte, yeni sayı ve yayımlanma haberini içeren link, okuyucuya iletilir. Böylece, dergiyle tanıştıktan sonraki buluşmalar için hatırlatma olanağı da sağlanır.

NEZAHAT GÖKYİĞİT BOTANİK BAHÇESİ
Sergi Limonluğu

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde, 2016 yılında ziyarete açılan Sergi Limonluğu, dört yılın sonrasında yenilenerek, iki yıl önce yeniden ziyarete açıldı. Kuruluş aşamasında, "Sergi Limonluğu ile ne yapmak istiyoruz?" sorusuna yanıt bulmak için; 'soğuk iklim bitkileri', 'sıcak iklim bitkileri', 'kurak alan vejetasyonu', 'yağmur ormanları vejetasyonu' gibi olasılıklar değerlendirildi. Bahçede, sıcak ve nemli iklim bitkilerinin sergilendiği alan bulunmaması sebebiyle, tropik-yarı tropik yağmur ormanları vejetasyonuna uygun bir sergi alanı oluşturulmasına karar verildi. Bu süreçte, yanıtlanması gereken birçok farklı soru ile karşı karşıya kaldık...

Sonbaharda Çiçeklenen
Soğanlı Bitkiler

Soğanlı bitkiler, benzer yaşam döngülerine sahip olan türlerdir. Bu türler, gelişimi için uygun olmayan mevsimi toprak altında; soğan, rizom, korm, yumru vb depo organları ile geçiren bitkilerdir. Uygun olmayan mevsim, bu bitkiler için farklı dönemlerde; kış, ilkbahar, yaz ya da sonbahar olabilir. Sonbaharın gelmesiyle birlikte albenisi nispeten zayıflayan bahçeler, soğanlı bitkilerin taze-bozulmamış görünümleri ve güçlü renk patlamalarıyla yeniden canlılık kazanarak, zengin peyzaj ortamı oluşturur. Soğanlı bitkilerin bazı türleri, sonbaharda yapraklanmadan önce çiçeklerini açar; bu türlerin yaprakları ise kışın, hatta ilkbaharda görülmeye başlar. Bazı soğanlı bitki türlerinde, çiçeklenme ve yapraklanma beraber gerçekleşir.

NEZAHAT GÖKYİĞİT BOTANİK BAHÇESİ
Kaktüs Limonluğu

Kaktüslerin de dâhil olduğu sulu bitkiler, uzun süreli kuraklığa dayanabilmek üzere, çok gelişkin ve uzmanlaşmış anatomiye sahiptir. Hepsinin kalınlaşmış etli kısımları, su depolamaya yönelik dönüşüme uğramıştır. Her kaktüs kökleri, gövdeleri ve yapraklarıyla, su kaybını azaltma ve düşman habitatlarına karşı savunma amacıyla, ayırdedici özellikler geliştirmiştir. Ayrıca, aktif büyümeyi durdurabilme ve şiddetli koşullarda uykuda kalabilme özelliklerine sahiptir. Habitatlarına bakıldığında, evrimleri ve kültürel ihtiyaçları hakkında çok fazla özellikleri bulunduğu anlaşılır. Genel hatlarıyla alışılmışın dışında tuhaf görünümleri, bitkinin ana işlevi ile hayatta kalmanın ayrılmaz şekilde bağlantılı olduğu evrim sürecinin yansımasıdır. Kaktüsler, sanılanın aksine sadece çöllerde yaşamaz; genellikle hayatta kalmaya aykırı görünen koşullarda da var olabilirler. Karla kaplı Alpin yamaçlarından, kurak nemli ormanlara kadar, zengin habitat yelpazesine sahiptirler. Genellikle bakıma ihtiyaç duymadıkları ya da çok az bakım istedikleri varsayılır. Oysa temel ihtiyaçları, diğer bitkilerden çok da farklı değildir. Uygun yetişme ortamında, yeterli ışık, sıcaklık, su, besin sağlandığında, sağlıklı gelişim gösterirler.

Vernon Hilton Heywood
[24 Aralık 1927-17 Eylül 2022]

Arkadaşım ve dostum, büyük botanikçi Prof Vernon Hilton Heywood, 17 Eylül 2022 tarihinde vefat etti. İki yıldan uzun süredir, kemik kanserinden muzdaripti. Yine bu süre içinde, hem eşi Christine’i hem de en genç oğlu Nick’i kaybetmiş; gerçekten dayanılması çok zor iki yıl geçirmişti. Türk botanikçileri tarafından, genellikle kitaplarından tanınan Heywood; 80’den fazla kitabın, tek başına ya da bir ekip içinde yazarıydı.

NGBB’nin Günlükağaçları

Günlükağacı (Liquidambar sp.), günlükağacıgiller (Altingiaceae) ailesinin üyesidir. Kışın yapraklarını döken ağaç, yaklaşık 30-40 metreye kadar boylanır. Gövdesinde, yapraklarında, çiçeklerinde, balsam kanalları bulunur. Ağaçtan elde edilen balsamı, geçmişte parfüm ve ilaç olarak kullanılmış; özellikle Akdeniz ticaretinde önemli yer edinmiştir. Yaprakları loplu, yeşil renkli, ince-uzun saplı ve kenarları ince dişlidir. Yaprak ayası, elsi (palmat) ya da ağsı damarlıdır. Elsi damarlanan yaprakları, genelde 3-7 loplu; bazı örneklerde, daha çok lopludur. Çiçekleri, küre şeklinde, bir cinsli, bir evciklidir. Erkek çiçek kurulları, küre ya da silindirik şekilde ve saplıdır. Dişi çiçek kurulları, 3-50 çiçeğin bir araya gelmesiyle oluşur. Dişi çiçek kurulları, uzun saplı ve başçık şeklindedir. Önce yeşil renkli, sonra kırmızı renkli olan çiçekler, olgunlaştığında grimsi yeşil renkli ve dikenli kozalak biçimindedir. Çiçeklenme dönemi, mart-nisan aylarıdır. Meyveleri, sap ucunda aşağı doğru sarkık, odunsu ve kapsül biçimindedir. Tohumları çok küçük, kanatlı ve koyu kahverengidir. Günlükağacı, Asya’nın batısı ve Kuzey Amerika’nın ılıman bölgeleri ile Asya ve Meksika’nın subtropikal iklim koşullarına sahip, yüksek dağlık bölgelerinde yayılış gösterir. Ülkemizde doğal olarak yetişen tek tür, günlükağacı (Liquidambar orientalis Mill.) türüdür ve Muğla, Aydın, Denizli, Burdur, Antalya yöresinde yayılış gösterir.

Sabal

(Serenoa repens [W.Bartram] Small)

Sabal (Serenoa repens [W.Bartram] Small), palmiyegiller (Arecaceae) ailesindendir. Yaklaşık 2-3 metre boylanan bitki, ABD’nin güneydoğu yöresine endemik bir türdür. Yaprakları testere gibi dişli olduğundan, İngilizce’de "saw palmetto" adıyla bilinir. Taze ve kuru haliyle tüketilen sabal meyveleri, drog olarak kullanılır. Halk tıbbında, öksürük kesici olarak kayıtlıdır.

Sabal bitkisinin usaresi veya dekoksiyonu, 19. yüzyılın sonlarında Florida’da deri tabaklamak amacıyla kullanılmış; Almanya’ya da ihraç edilmiştir. 20. yüzyılın başlarında, sabal meyvesinin usaresinden hazırlanan sodalı içecek, Miami’de “metto” adıyla pazarlanıyordu. Bu ürün, ishal kesici olarak da kullanılmıştır. Aynı yıllarda sabal preparatları; nezle, kronik bronşit, akut kronik larinjit, astım, boğmaca gibi sağlık sorunları için de kullanılmaya başlandı. Üreme organlarında yenileşmeye yol açtığına dair bilgiler sebebiyle, afrodizyak olarak ve cinsel iktidarsızlık (impotens) sorununa çözüm olarak yararlanılıyordu.

Yıldızpatı

(Aster sp.)

Yıldızpatı (Aster sp.), papatyagiller (Astereceae) ailesinden, çok yıllık, çiçekli bitkidir. Çiçek başları yıldız biçiminde olduğu için, Yunanca, "Yıldız" anlamına gelen "Aster" sözcüğüyle adlandırılmıştır. Yaklaşık altıyüz türü vardır ve çok sayıda çeşidi üretilmektedir. Yetiştiriciliği yaygın olan yıldızpatı çeşitleri, birçok bitki türünün çiçeklerinin solduğu yaz sonunda ve sonbaharda, ara sezon bitkisi olarak, tüm bahçeyi renklere doyurur. Aynı zamanda, kelebek ve arılar için, geç sezonda çok iyi tozlayıcı ve özellikle arılar için önemli nektar deposudur. Çok amaçlı dikimlerde kullanılabilen bitkinin, türüne göre kaya bahçelerinde, kırlarda, bordürlerde yetiştirilmeye uygun çeşitleri vardır. Yıldızpatı bitkisinin farklı çeşitleri, NGBB'de yetiştirilmekte ve bahçenin farklı alanlarında sergilenmektedir.

NGBB’de Yaz Atölyeleri

İstanbul'da keyifli bir yeşil alan oluşturan Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi, sahip olduğu koleksiyonlar ve bitki çeşitliliğiyle tüm ziyaretçilerin ve çocukların ilgisini çekmeye devam ediyor. NGBB'nin, üstlendiği misyonun önemli bir parçası olan eğitim çalışmaları, yaz aylarında da sürdürüldü. Bu kapsamda, doğanın ve bitkiler dünyasının tanıtımı ve korunması amacıyla, farklı yaş gruplarındaki çocuklara yönelik yaz atölyeleri planlandı.

Yaz atölyeleri, tatil döneminde zamanını daha iyi değerlendirmek isteyen öğrencilerin, hem doğa ile içiçe olmasını, hem de bitkiler dünyasında yeni keşiflere yönelmesini sağlıyor. Bu yıl, temmuz-ağustos aylarında gerçekleştirilen etkinlik programı kapsamında; 12 yaz atölyesi oluşturularak, 4-13 yaşlarında toplam 75 çocuğun katılımı sağlandı.

NGBB Yaz Bahçem Projesi

NGBB, yaz aylarında öğrencilerin tatil dönemini verimli değerlendirmesini sağlamak üzere, “Yaz Bahçem” projesini oluşturdu. Projenin amacı, şöyle açıklanabilir:

  • Öğrencilerin çevre bilinci ve çevreye karşı duyarlı davranışlar oluşturmasına yardımcı olmak.

  • Bitkiler dünyasını tanımaları ve bitkiler hakkında araştırma yapmaya yönelmelerini sağlayarak, bilimsel süreç becerilerinin gelişimine katkıda bulunmak.

  • Pratik bahçıvanlık deneyimi yaşamaları için uygun ortam oluşturmak ve yaz sebzelerinin yetiştirilmesi konusunda bilgilendirmek.

Açık Havada
Çocuklarla
Sonbahar Etkinlikleri

Modern dünyada, insanların yaşam biçimi ve koşulların sonucu olarak, stres seviyesi her geçen gün artıyor. İş ve ev ortamını huzursuz kılan koşullar, yaşamdan keyif almayı güçleştiriyor. Bu olumsuz sürecin etkilerinden sıyrılmanın yolu, doğayla ilişki kurmak ve bağlantıları güçlendirmekle sağlanabilir. Doğada düzenli vakit geçirmenin, her yaş grubundaki insanlar için fiziksel, duygusal, sosyal, bilişsel açılardan olumlu sonuçları olduğu bilinmektedir. Doğada, üç boyutlu ortam ve farklı zeminlerde uygulanan yürüme, koşma, zıplama, emekleme, sallanma, yuvarlanma gibi eylemler, bireyleri zinde ve sağlıklı tutar. 2007 yılında yapılan bir araştırma, toprak dostu "Mycobacterium vaccae" bakterilerine maruz kalmanın; insanın bağışıklık sistemini uyardığını ve ruh halini düzenleyen 'serotonin' adlı mutluluk hormonu salgılanmasını etkilediğini göstermiştir. Buna göre, toprakla-çamurla oynamanın, zihinsel sağlığı olumlu etkilediği kabul edilir. Doğal ortamların ve doğayla temas halinde olmanın moral yükselttiği, depresyon ve diğer zihinsel sorunların çözümüne yardımcı olduğu, insan ilişkilerini olumlu etkilediğine dair farklı araştırmalar vardır.

Gürcistan Milli Botanik Bahçesi

Gürcistan Milli Botanik Bahçesi, Güney Kafkasya'nın en büyük botanik bahçesi olarak bilinir. Tiflis’in güneybatısında yer alan bahçenin büyüklüğü, yaklaşık 98 hektardır. İçinde bulunduğu doğal ortamda, yaklaşık üçyüz yıl öncesinde oluşturulan kraliyet bahçeleri, zamanla kapsamı geliştirilerek botanik bahçesine dönüştürülmüş ve günümüze kadar gelmiştir.

Kraliyet bahçeleri, onyedinci yüzyılda Fransız gezgin Jean Chardin'in yazılarında ve Doğabilimci Tournefort'un 1701 tarihli kayıtlarında yer almıştır. Onsekizinci yüzyıl sonundaki savaş sırasında zarar gören kraliyet bahçeleri, daha sonra onarımdan geçirilmiş ve 1845 yılında 'botanik bahçesi' olarak belirlenmiştir.

SUNUŞ

Sonbahar; giderek kısalan günlerin, bağda-bahçede hasadın, yaklaşan kışa hazırlığın mevsimi. Aynı zamanda, doğada yavaş yavaş kırılan ışığın, pastele çalan renk tonlarının, ışık-renk uyumundaki mükemmelliğin yansıması. Yunan mitolojisine göre, tarım-bereket-mevsimler tanrıçası Demeter ile tanrı Zeus'un kızı güzel Persephone'nin, her yıl kışı geçirmek üzere, yeryüzü aydınlığından yeraltı karanlığına inişinin simgesi. Belki de bu yüzden sonbahar, düşün dünyasında solgun ifadeleri çağrıştırır; anlatılarda hüzünle özdeş kılınır ve genellikle çiçekleri solmuş, meyveleri kurumaya yüz tutmuş bitkilerle ya da yapraklarından arınmaya başlamış ağaçlarla anılır... Bahçelerin sonbaharı ise mevsimin tüm güzellikleri bir yana, yazdan biriken işleri toparlamanın ve kış mevsimini karşılamanın getirdiği yoğun iş yükü demektir. Tüm bahçelerde olduğu gibi, Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde de sonbahar geldiğinde, her yerde iş vardır. Süreç, iş yükünün üstesinden gelmenin ötesinde; yeni döneme dair yeni fikirlerin değerlendirildiği, yeni önerilerin geliştirildiği, yeni projelerin uygulandığı, yoğun bir çalışma programını gerektirir. Bu dönemde artan bahçe işlerinin yanısıra, NGBB'nin eğitim-öğretim faaliyetleri de önem kazanır. Çeşitli konularda, farklı yaş gruplarına yönelik kurslar, konferanslar, atölyeler gibi etkinlikler düzenlenir. Doğrudan öğretmenlere ilişkin ya da çocuklarla anne-babaların katılımıyla gerçekleştirilen etkinlikler de uygulanır... Onyedi yıl önce, NGBB'nin bitkiler dünyasına ilişkin bilgi-deneyim ortamında şekillenen ve 2005 yılının sonbaharında çıkan birinci sayısıyla yayım sürecine başlayan "bağbahçe" dergisi, tam yüz sayı boyunca kâğıt-mürekkep ilişkisini sürdürerek matbaada basılıp yayımlandı. 2022 yılının ikinci yarısına geldiğimizde, "bağbahçe" dergisinin yine birinci ama bu kez yüz birinci sayısıyla, farklı bir alanda, elektronik ortamda başlayan yeni yayım serüvenine tanıklık ediyoruz. Matbaada basılıp yayımlanan bağbahçe'den, elektronik ortamda yayımlanan bağbahçe'ye geçtiğimiz onsekizinci yılda; yeni erişim ortamının sağladığı koşullardan yararlanarak, yeni aboneler ve ziyaretçilerle daha geniş okuyucu kitlesine ulaşılması hedefleniyor. Her ne kadar bu dönemde, kâğıdın-mürekkebin kokusunu özlemiş olsak da galiba asıl özlediğimiz; yeni çıkan her sayının heyecanını, okuyucuyla daha yakından paylaşabilmenin coşkusuydu. Yeni erişim ortamında iletilen olumlu mesajlardan ve içtenlikli üsluptan yansıyan bu coşkunun etkisini, bağbahçe'nin yeni sayılarında birlikte izleyeceğiz...

Zafer Karaca
Genel Yayın Yönetmeni

bağbahçe 102. Sayı Yazarları

Deniz Asal

denizasal@ngbb.org.tr

Melike İlayda Baksı

melikebaksi@ngbb.org.tr

K. Hüsnü Can Başer

khcbaser@gmail.com

Seda Devrim Çelik

devrimyenigun@ngbb.org.tr

Öykü Çelik Çerçioğlu

oykucelik@ngbb.org.tr

Habib Burak Can Erdönmez

hburakcan@ngbb.org.tr

Fatma Gülenç

fatmagulenc@ngbb.org.tr

Adil Güner

adil@ngbb.org.tr

Belgin Kanoğlu

belginkanoglu@ngbb.org.tr

Nihan Sevinç Muşdal

nihanmusdal@ngbb.org.tr