Kış mevsimi, doğanın yüzeyde dingin ve sessiz görünmesine karşın, toprak altında, köklerde ve mikro yaşamda yoğunluğun sürdüğü dönemdir. Bitkiler, yüzeyde dinlenmeye çekilirken; toprak tohumları korur, ağaçlar besin depolar, küçük canlılar da barınaklarına sığınır. Görünürdeki sessizlikse, aslında doğanın yenilenmeye hazırlandığı yeni bir sürecin işaretidir.

Doğa, bu dönemde en yalın hâliyle gözlemlenebildiği için, öğrenme süreci daha derinlikli ve farkındalıklı olur. Bu nedenle, kış aylarında düzenlenen doğa temelli öğrenme etkinlikleri, yaşam döngüsünün sürekliliğini, ekosistemlerin ilişkilerini ve doğadaki sabır kavramını gözlemek ve öğrenmek için alternatif fırsatlar sunar.

NGBB’de Uygulamalı Eğitimler

Kış mevsiminde, doğada farklı etkinlikler gerçekleştirmek isteyen eğitimciler ve ebeveynlere yönelik, rehber niteliğinde bazı örnekler aşağıda yer alıyor. Bu etkinliklerin her biri, hem ekolojik farkındalığı güçlendirici, hem de çocukların doğayla duygusal bağ kurmasını destekleyici niteliktedir.

Toprakta Saklı Umutlar

Tohum Topu Etkinliği

Kışın toprak altında sessizce bekleyen tohumlar, bünyesinde baharın sürprizini de taşır. Bu etkinlikte hazırlanacak minik “yaşam topları” ile tohumların yaşam döngüsü keşfedilebilir.

Yaşam topları için gereken malzeme; killi toprak, kompost, yerel bitki tohumları, su, tepsi.

İşlem sırasında önce, toprak ve kompost karıştırılır. Karışıma tohumlar eklenip, az suyla yoğurulur. Bu karışımdan hazırlanan minik toplar, etiketlendikten sonra tepsilerde kurumaya bırakılır.

Bahar geldiğinde, yaşam toplarının bırakılacağı yerleri planlarken, doğanın yeniden canlanmasını hayal edebilirsiniz. Bu arada, toprak altındaki tohumların mikroskobik dünyasını gösteren görseller, ilginizi ve merakınızı artırabilir.

NGBB’de Uygulamalı Eğitimler

Doğanın Gizli Döngüsü

Kompost Hazırlığı

Kuruyup yere düşen ve toprağa karışan dallar, yapraklar, meyveler, aslında yeni yaşamların temelini oluşturur. Bahçede uygulanacak kompost hazırlama işlemi, hem bu döngüye doğrudan katılma, hem de yararlı bir ürün elde etme deneyimi açısından olumlu sonuçlar verecektir.

İşlem sırasında, bahçeden toplanacak dal parçaları, yapraklar, sebze-meyve artıkları ile yumurta kabuğu, kahve telvesi ve benzeri maddeler, kutularda toplanır. Karbon gibi kuru malzeme ile azot gibi yaş malzeme, ayrı ayrı gruplanmalıdır.

İki birim kuru malzeme ile bir birim yaş malzeme karıştırılıp kompost kutusuna yerleştirilir. Karışıma yumurta kabuğu, kahve telvesi vb. malzeme ile su katılır. Ortam nemi kontrol edilir ve haftalık gözlemlerle dönüşümü izlenir. Kötü kokusu azalıp tamamen bittiğinde, kompost ürünü kullanıma hazır demektir.

NGBB’de Uygulamalı Eğitimler

Sessiz Mevsimde Sessiz Keşif

Kış Gözlemleri

Kışın doğa sessiz görünür ama aslında, kendi içinde sessizce işleyen bir mekanizmanın varlığı hissedilir. Bu sessiz sistem dikkatle gözlendiğinde, gerek toprağın altında, gerekse bitkilerin organlarında kendini belli eden yaşam izleri kolayca fark edilir.

Gözlem sürecinde, defter, kalem ya da pastel boya, büyüteç gibi malzeme gerekir; varsa kamera da kullanılabilir.

Uygun bir zamanda, ağaç kabuklarındaki likenleri ve yosunları, toprak altındaki izleri incelemek amacıyla sessiz bir yürüyüş planlayın. Yürüyüş sırasındaki gözlemlerinizi bir deftere kaydedin ve grup olarak tüm bulguları paylaşın. Sonrasında herkes gözlemini, “kış haritası”na işleyerek, kışın bütüncül doğasını keşfedebilir.

NGBB’de Uygulamalı Eğitimler

Küçük Dokunuşlarla Biyoçeşitlilik

Kuş Yuvası ve Yemlik Yapımı

Kışın sessiz doğa, kuşlarla yeniden canlanır. Zorlu kış koşullarında kuşlar için yuva ve yemlik hazırlayarak doğaya katkıda bulunmanın mutluluğunu yaşayabilirsiniz. Kuşlar için yuva ve yemlik yapımı, hem eğlenceli hem de öğretici bir deneyimdir. Bunun için, geri dönüştürülmüş plastik şişeler, süt kutuları, eski karton kutular, tahta çubuklar ile ip, makas, boya kullanılır.

Bu malzemeyle hazırlanan yuvada, kuşların kolayca giriş yapabileceği delikler açılır. Ayrıca, ana girişin yakınlarına ve tabana, tahta parçaları ile küçük çubuklar ya da bambu çubuklar yerleştirilerek, kuşların konabileceği alanlar düzenlenir. Yuva hazır olunca, doğal ve renkli boyalarla süslenebilir.

Yuva ile ilgili hazırlıklar tamamlandığında, ahşap kutuların içine saman, kuru ot, yaprak eklenerek ortamın doğallığı artırılabilir. Yemlik olarak kullanmak üzere kavanozlar, tahta kutular, plastik şişeler temin edilir ve içlerine kuşlar için farklı yemler konur.

Yemliklerin bulunduğu yuvalar, bahçede kuşların rahatça erişebileceği, rüzgâr almayan, güvenli yerlere yerleştirilir. Birkaç hafta boyunca yapılacak düzenli gözlemlerde, yuvaya hangi kuşların geldiği ve nasıl davrandıkları not edilir; konuyu desteklemek üzere açıklayıcı çizimler eklenebilir.

Gözlem sürecinde, yuvaları ziyaret eden farklı kuşları izlemek, ortamı nasıl kullandıklarını ve kışın nasıl beslendiklerini anlamak, onları daha yakından tanımamızı sağlar. Bu etkinlik aynı zamanda, doğayı kavramak için gösterilen sabır ve çabanın değerinin anlaşılması açısından da önemlidir.
Kış, doğanın sabrı ve döngüsü hakkında sessiz derslerin de verildiği dönemdir. Bu etkinlikler sayesinde, hem çocuklar hem de yetişkinler, doğayla bağ kurabilir; yaşam döngüsünü sezgisel olarak anlayabilir ve toprağın, suyun, bitkilerin, kuşların gizemli dünyasını deneyimleyebilir. Tohum topu hazırlarken ya da yürüyüş sırasında gözlem yaparken, öğrenmekten öte, doğayı hissedip algılamak ve içselleştirmek mümkün olacaktır.

Gizem Sarısoy
NGBB Eğitmeni

Fotoğraflar: NGBB Arşivi