SOĞANLI BİTKİLER
Bahçelerde Renkli Tasarımlar
Genellikle kış aylarında uygulanan bitkisel tasarımlarda, boş alanları yeşillendirmek amacıyla kullanılan soğanlı bitkiler, ilkbahar geldiğinde bahçeleri renklendirmeye başlar ve bu kapsamlı etki uzun süre devam eder. Türkiye'deki peyzaj tasarımlarında soğanlı bitki kullanımı, uzun zamandan beri ağırlıklı olarak lâle (Tulipa sp.), nergis (Narcissus sp.), sümbül (Hyacinthus sp.) türleriyle gerçekleştirilmektedir. Bu türlerin birarada kullanımıyla birlikte, geniş alanlarda tek renk lâle ve sümbül kullanımı da tercih edilmektedir. Aslında ilkbaharda çiçeklenen lâle, nergis, sümbül türlerinin yanısıra, ilkbahar ortasından yaz aylarına kadar olan dönemde çiçeklenen farklı soğanlı bitkiler de bulunmaktadır. Bu konuda, soğan (Allium sp.) türleri ile kılıçotu (Gladiolus sp.) türleri örnek verilebilir. Türkiye'de kış aylarında süs bitkileriyle yapılan düzenlemelerde genellikle tercih edilmeyen, çiğdem (Crocus sp.) ve kardelen (Galanthus sp.) türleri de göz ardı edilmemesi gereken bitkilerdir.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb1.jpg)
SOĞANLI BİTKİLERLE
PEYZAJ TASARIMI
Çok çeşitli türleri bulunan soğanlı
bitkiler, yıl boyunca birbirini
izleyecek şekilde tasarımlarda kullanılabilir.
İlkbahar, yaz, sonbahar
aylarında çiçek açan soğanlı bitki
türleri ve çeşitleri, çiçeklenme dönemleri
gözönüne alınarak uygun
sırayla dikildiğinde, sürdürülebilir
sürekli çiçeklenme sağlanabilir.
Bunun yanında, soğanlı bitkiler
toprak altında besin depoladıkları
için, kurak zamanlarda bile hayatta
kalabilir. Bu nedenle dayanıklıdırlar
ve çok da fazla bakım
gerektirmezler.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb2.jpg)
Bitki tasarımlarında soğanlı bitkilerin kullanımı, özellikle mevsim değişimlerinde yani kıştan ilkbahara veya yazdan sonbahara geçiş dönemlerinde işlevsel olmaktadır. Soğanlı bitkiler bu geçiş sürecinde, alanın renk ve doku çeşitliliğini tamamlayıcı rol oynar. Ayrıca soğanlı bitkilerin mevsimsel değişiminin yanında, ulaştıkları maksimum yükseklik ve birarada bulundukları bitkilerle oluşturdukları doku özellikleri de farklılık gösterir.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb3.jpg)
Soğanlı bitkilerle yapılacak tasarım
planlamasında, dikkat edilmesi
gereken bazı hususlar vardır.
Öncelikle bu bitkileri iyi tanımak,
çiçeklenme dönemini ve ne kadar
süre çiçekli kaldıklarını bilmek,
hangi bitkilerle daha uyumlu olacaklarını
öngörmek gerekir.
Tasarım uygulamasında, soğanlı
bitkiler gruplar halinde dikildiğinde,
daha etkileyici ve baskın
görünüm yakalanabilir. Bu görünüm,
bazen aynı renklerde çiçek
açan soğanlılarla sağlanabildiği
gibi, bazen de birbirine zıt renklerde
çiçeklenen türler kullanılarak
oluşturulabilir; hatta soğanlı bitki
grupları karıştırılarak da yapılabilir.
Çok yıllık çeşitli bitkilerle oluşturulan
düzenlemede, aralardan
tek tek çıkan bazı soğanlı bitkilerin,
özellikle gösterişli türlerle tamamlanan
görünümlerde de arzu
edilen doğallık yakalanabilir.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb4.jpg)
PEYZAJ TASARIMINDA
TERCİH EDİLEN
SOĞANLILAR
Soğan
(Allium sp.)
Son zamanlarda bahçe tasarımlarında
daha sık görülen soğanlı
bitki grubudur. Çiçekleri, yoğun
kümeler hâlinde, yuvarlak veya
yarımküre şeklinde, mor veya beyaz
renklidir. Çiçeklenme dönemi,
genellikle ilkbahar ve yaz aylarındadır.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb5.jpg)
Estetik-mimari özelliği olan ve bahçeye dikey boyut kazandıran bitkidir. Çoğunlukla kümeler hâlinde dikilir ya da çok yıllık bitkiler arasında yer verilir. Kuru çiçek başlarının dekoratif görünümü sebebiyle, çiçekleri geçince de tasarım süreci boyunca alandan sökülmez. Aynı zamanda, kesme çiçek sektöründe de oldukça fazla kullanılırlar.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb6.jpg)
Çiğdem
(Crocus sp.)
Çimenlik alanlarda ve kaya
bahçelerinde yaygın bulunan, kısa
boylu bitkilerdir. İlkbaharda ve
sonbaharda çiçeklenen çeşitleri
bulunmaktadır. İlkbaharda çiçek
açan çiğdem soğanları, eylül-kasım
aylarında dikilir. Sonbaharda
çiçek açan çiğdem soğanları ise
yaz mevsimi sonlarında dikilmelidir.
Çiçekleri sarı, mor, beyaz,
mavi, lila renklerinde açar. Bu
cinse mensup olan safran (Crocus
sativus L.) bitkisi, dünyanın en
pahalı baharatlarından biri olma
özelliğini taşır.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb7.jpg)
Kardelen
(Galanthus sp.)
Kardelenler, kışın sonlarına
doğru veya erken ilkbaharda açan,
beyaz renkli çiçekleriyle, soğuk
dönemin sonunda bahçelere renk
katar. Soğanlarının dikimi için eylül-
ekim ayları uygundur. Bakımı
kolaydır. Çiçeklenme sonrasında,
soğanlar topraktan çıkarılmaz ve
bir sonraki dönem tekrar çiçeklenmesi
için bırakılır. Bazen çiçekliyken
de soğanlarından ayrılarak
çoğaltılabilir. Çayırlık alanlarda
ve kaya bahçelerinde, doğal görünümleriyle
tercih edilir. Güneşli
alanlardan çok gölge ve yarı gölge
alanları sever. Orman altı peyzajının
aranan bitkilerindendir.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb8.jpg)
Kılıçotu
(Gladiolus sp.)
Son zamanlarda peyzaj tasarımlarının
vazgeçilmez bitkilerindendir.
Özellikle uzun saplı
yaprakları, parlak ve çeşit çeşit
renklerde açan çiçekleriyle tercih
edilir. Çiçekleri, genellikle yaz
ortasından sonbahara kadar olan
dönemde açar; böylece bulunduğu
alanda uzun süreli renklilik sağlar.
Rüzgâr alan yerlerde çok yıllık
bitkilerin aralarına dikilerek, uzun
saplarıyla destek işlevi görebilir.
Bu tasarım, aynı zamanda ortama
doğal etki kazandırır. Bitkilerin
kümeler hâlinde kullanımı da
alanda etkili görünüm oluşturur.
Kesme çiçekçilik sektöründe, tercih
edilen bitki grupları arasında
yer alır.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb9.jpg)
Sümbül
(Hyacinthus sp.)
Çiçeklerinin cazip renkleri ve
hoş kokusuyla bilinen soğanlı bitki
grubudur. Çiçekleri mavi, mor,
sarı, pembe, beyaz renklerde açar.
Eylül-Kasım aylarında dikilir ve
ilkbaharda çiçeklenir. Dikim alanı,
çiçek kokularının algılanabilmesi
için, genellikle burun seviyesine
yakın planlanır. Bu nedenle duvar
üstüne yapılan bitkilendirmelerde
sıkça tercih edilir.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb10.jpg)
Süsen
(Iris sp.)
İlkbahardan yaz sonuna kadar
açan mor, mavi, beyaz, sarı, pembe
renkli çiçekleri ile dikkat çekici
bitkilerdir. Çiçeklerinin geçtiği
dönemde, herdem yeşil kalması ve
mızrak biçimindeki yapraklarının
görünümüyle de etkili olmakta ve
tercih edilmektedir. Kaya bahçelerinde,
çok yıllık bordürlerde, sınır
bitkilendirmelerinde ve saksılı tasarımlarda
kullanılır. Bakımı ve üretimi,
oldukça kolaydır. Rizomları
toprakta bırakılabilir; çıkarılan rizomlar
da bölünerek çoğaltılabilir.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb11.jpg)
Nergis
(Narcissus sp.)
Bahçe düzenlemelerinde sıklıkla
karşımıza çıkan ve ilkbahar
aylarında çiçeklenen ilk soğanlılardandır.
Çiçwekleri sarı, beyaz,
turuncu renklerde ve hoş kokuludur.
Dikim zamanı, eylül-kasım
aylarındadır. Bitkinin çiçeklenmesi
geçtikten sonra, soğanları
topraktan çıkarılmaz; böylece, bir
sonraki sene tekrar çiçek açması
sağlanır.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb12.jpg)
Lâle
(Tulipa sp.)
Bahçe düzenlemelerinde, soğanlı
bitki deyince akla gelen ilk
türler, bu cinse mensuptur. Dikim
işlemi, ekim-kasım aylarında yapılır.
Bütün kış boyu toprak altında
kalan soğanları, ilkbahar aylarının
başında çiçek açmaya başlar. Bu
cinse ait bitkilerin, çiçeklenme dönemi
ve süresi; bitkinin türüne ve
bulunduğu yerin iklim koşullarına
bağlı olarak değişiklik gösterir.
Erken, orta, geç dönemlerde çiçek
açan çeşitleri vardır. Çiçekleri, çok
farklı renk seçeneklerine sahiptir;
aynı zamanda çiçeklerin kenarlarının
kıvrık veya püsküllü oluşuyla
da farklılık gösterir. Çiçeklenme
döneminin sonunda, üst kısımları
kuruduktan sonra, soğanlar alandan
sökülür ve rutubetsiz, kuru,
karanlık ortamda saklanır.
![](../../style/images/bb109/sayiFotograflari/bb109TR0000011/bb13.jpg)