← Tüm Sayılar
118. Sayı › Karıncalar

DOĞANIN ÇALIŞKAN BÖCEKLERİ

Karıncalar
Karıncalar
Karıncalar, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının "Formicidae" familyasına ait, arılar ve yaban arılarıyla akraba olan sosyal böceklerdir. Vücutları, baş-göğüs-karın olmak üzere, üç bölümden oluşur. Çoğunlukla, çalışan bireyler kanatsızdır. Üreme döneminde, kraliçe ve erkekler kanatlı olur. Koloni halinde yaşar ve iş bölümü uygularlar.

Bir karınca kolonisinde, genellikle şu bireyler bulunur:
Kraliçe: Üreme sürecinin, yumurta bırakan dişisidir. Bazı türlerde, bir kolonide tek kraliçe, bazı türlerde ise birden fazla kraliçe olur.
İşçiler: Kısır dişilerdir. Yuva yapma, besin toplama, larvalara bakma, savunma gibi işleri yaparlar.
Askerler: Bazı türlerde, savunmada uzmanlaşmış işçilerdir.
Erkekler: Sadece üreme işlevine sahiptir; çiftleştikten sonra ölürler.

Karıncaların yaşam döngüsünde, tam başkalaşım görülür:
Yumurta → Larva → Pupa → Yetişkin.
Döllenmiş yumurtalardan dişiler, döllenmemiş yumurtalardan erkekler gelişir. Üreme döneminde, kanatlı kraliçe ve erkekler “düğün uçuşu” yapar. Çiftleşen kraliçe kanatlarını döker, uygun yere yuva kurar ve yumurtlamaya başlar. Kraliçeler, bazı türlerde 10–20 yıl, hatta daha uzun yaşayabilir.

Karıncaların ekosistemdeki rolleri önemlidir. Toprağı havalandırır ve besin maddelerinin karışmasına yardımcı olurlar. Ölü canlıları ve atıkları temizleyerek, doğal döngüye katkı sağlarlar. Zararlı böcek popülasyonlarının azalmasına yardımcı olurlar. Bazı bitkilerin tohumlarını taşırlar. Ancak kuşlar, kertenkeleler ve diğer bazı hayvanlar için de besin kaynağı oluştururlar.

Karıncalar genelde "omnivor"; yani hem bitkisel, hem hayvansal besinlerle beslenir. Önemli besin kaynakları; nektar, tohum, meyve, ölü böcekler, diğer küçük canlılar, tatlı salgılardır. Bazı türler, yaprak kesip mantar yetiştirir; bazı türler de avcıdır; bazıları, yaprak bitlerinden "bal özü" toplar. Karıncaların iletişiminde, "feromon" adı verilen kimyasal sinyaller çok önemlidir. Besin yolu, tehlike uyarısı ve koloni bireylerinin tanınması, bu sinyallerle sağlanır.

Yaprak bitleri ve unlu bitlerin düşmanları, genellikle uğur böcekleridir. Yaprak bitlerine, uğur böceği (Coccinella septempunctata) salınmadan önce, karınca kontrolü yapılması gerekir. Çünkü yaprak bitleri, bal özü salgılar ve böylece, karıncalar için besin kaynağı oluşturur. Uğur böcekleri, karınca kontrolü yapılmadan salındığında, tehdidi anlayan karıncalar, yaprak bitlerini uğur böceklerinden korumaya başlayacağından beklenen sonuç oluşmaz.

Cenker Marangoz
Odunlu Bitkiler Koleksiyonu Sorumlusu
Fotoğraflar: Wikimedia
Kaynakça
Demirbaş, H. "Doğu Akdeniz Bölgesi Turunçgil Bahçelerindeki Karınca Türlerinin (Hymenoptera: Formicidae) Saptanması ve Bazı Hemiptera Türleri ile İlişkilerinin Araştırılması" (Yüksek Lisans Tezi, No. 285280) Çukurova Üniversitesi, 2011.
Oğurlu, İ. Biyolojik Mücadele: Esaslar, Etken Gruplar ve Sistematik İthal ve Planlama, İnsektaryum ve Üretim, Türkiye Ormanlarında Biyolojik Mücadele, Türkiye Ormanlarının Faydalı Böcekleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi, 2000.
Öncüer, C. Tarımsal Zaralılarla Savaş Yöntemleri ve İlaçları, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi, 1991.
Öncüer, C. Tarımsal Zararlılarla Biyolojik Savaş (Temel Bilgiler), Adnan Menderes Üniversitesi Yayınları, 1997.
Topuz, E. "Tarımsal Zararlılarla Mücadelede Kimyasal Pestisitlere Alternatif Bazı Yöntemler", Derim, 22-2 (2005): 53-59. <https://izlik.org/JA28ZN38YZ>
×