BAHÇIVAN ORHAN UYAR İLE MEVSİM SÖYLEŞİSİ

Sonbaharda ağaçların sararıp dökülen yaprakları, toprağa karışarak zamanla organik maddeye dönüşür ve toprağın doğal döngüsüne katkı sağlar. Aynı zamanda, mevsimlik çiçeklerin yaşam döngülerini tamamlaması, bazı bitkilerin tohum vermesi, toprağın dinlenme dönemine girmesi, bu mevsimde doğanın kendini yenileme sürecinin önemli parçalarıdır.
Sonbahar, doğada yalnızca yaprakların döküldüğü mevsim değildir. Bitkilerin bir sonraki mevsime hazırlanması, tohumların toprağa bırakılması, toprağın organik maddeler açısından zenginleşmesi ve birçok canlının kış koşullarına uyum sağlaması gibi gelişmeler de bu sürecin önemli aşamaları arasında yer alır. Tüm bu özellikleri sebebiyle sonbahar; bahçelerde, hem mevcut bitkilerin bakım işlemlerinin yapıldığı, hem de gelecek mevsimlere ilişkin hazırlıkların düzenlendiği bir dönüşüm dönemidir. Akla şöyle bir soru gelebilir:
"Doğada bu mevsimde yaşanan değişim-dönüşüm, bir bahçıvanın gözünden nasıl görünür?"
Sonbaharın bahçelerde oluşturduğu değişim-dönüşüm ve dönemin hazırlıklarına ilişkin soruları, NGBB Bahçıvanı Orhan Uyar yanıtlıyor...

Bahçelerde sonbaharın gelişi, hangi değişimlerle fark edilir?

Bahçelerde, sonbaharın geldiğini gösteren çeşitli değişiklikler yaşanır. Öncelikle ağaçlarda yaprakların sararması ve dökülmesi hızlanır. Mevsimlik çiçekler, kurumaya-ölmeye başlar ve sonrasında tohumlarını döker. Meyveler de yavaş yavaş dökülür. Bu arada, çim alanlarda sararmalar görülür. Bütün bu değişimler, bahçelerde sonbahar mevsiminin başladığının ilk belirtileridir.

Sonbaharla birlikte değişen bahçeleri nasıl tanımlarsınız?

Sonbaharın gelmesi, insanın hayatındaki yaşlılık dönemi gibidir. Nasıl bir insan yaşlanmaya başladığı zaman gözleri bozulmaya, hareketleri yavaşlamaya, hastalıkları artmaya başlarsa; bahçelerde de de mevsimlik bitkiler ve çiçekler pörsüyüp solmaya, görünümleri bozulmaya başlar. Ayrıca, hastalıklara daha çabuk yakalandıkları ve zararlıların da daha etkili olduğu gözlenir.

Sonbaharda bahçelerde bakım ve hazırlık çalışmaları nasıl yapılıyor? Kışa hazırlanırken bitkileri korumak için ne gibi önlemler alınıyor?

Sonbaharda, ağaçlar ve bitkiler kış uykusuna başlamadan önce, budama işlemleri yapılır. Gençleştirme budaması ile hava aldırma ve meyve verimini artırmaya yönelik farklı budama işlemleri bu dönemde gerçekleştirilir.
Sonbaharın gelmesiyle, yaz mevsimine özgü horozibiği (Amaranthus cruentus L. ), begonya (Begonia sp.), kozmoz (Cosmos bipinnatus Cav.), camgüzeli (Impatiens walleriana Hook.f.), çuha (Primula acaulis [L.] L.), kadifeçiçeği (Tagetes petula L.) ve benzeri mevsimlik bitkilerin söküm işlemi yapılır.
Söküm yapılan alanlarda, toprak temizliği ve yeni toprak getirme işlemleri uygulanır. Toprağın çapalanması ve bakım işlemleri tamamlandıktan sonra; sonbaharda dikilmesi uygun olan sümbül (Hyacinthus sp.), nergis (Narcissus sp.), lâle (Tulipa sp.) gibi soğanlı bitkiler grubundan çeşitlerin dikimi yapılır.
Sebzelikteki yaz sebzeleri ile yaz meyveleri sökülür. Kış sebzelerinin ekimi için hazırlıklar tamamlanır ve düzenlenen alanlarda tohum ekimine başlanır.
Ağaçlarda mantar hastalıkları oluşmaması için, bordo bulamacı hazırlanarak uygulanır.
Bahçelerde bulunan sulama sistemleri de yeniden düzenlenir.

Fotoğraflar: Zafer Karaca

Geçmişteki toplumların doğayla ve tarımla ilişkisi nasıldı; sonbaharın gelişi, farklı kültürlerde nasıl karşılanırdı?

Geçmişte sonbahar mevsimi, farklı toplumlar için farklı anlamlar taşırdı. Genelde sonbaharın gelişi, bitkilerin solması-kuruması, yaprakların sararıp dökülmesi gibi ifadeler yerine; toprağın dinlenmeye çekildiği ve yeniden üretim için güç topladığı bir dönüşüm süreci olarak algılanırdı.
Mezopotamya uygarlıklarında, hasat sezonunun bitişi ve yeni ekim döneminin başlangıcı olarak kabul edilen sonbahar, yaşamın sürdürülmesi açısından çok önemliydi. Bu dönemde gerçekleşen bitkilerin kuruması, yaprakların dökülmesi gibi değişimler, Doğa Tanrısı Tammuz'un, yeraltı dünyasına dönüşü olarak bilinirdi. Sürecin yaşamsal önemi nedeniyle, bu dönemde bereketi korumak amacıyla, ağıtlar yakılır ve tanrılara kurbanlar kesilirdi.
Eski Mısır'da sonbahar, Nil'in taşmasıyla ilintili olarak bilinir; eylül-ekim aylarında çekilen suların ardında bıraktığı verimli topraklar, tarımsal faaliyetler için dönüm noktası oluşturur ve büyük önem taşırdı.
Antik Yunan'da sonbahar, Bereket Tanrıçası'nın kızı Persephone'nin yeraltı dünyasına döndüğü anı simgelerdi. Antik Roma'da ise sonbaharın gelişi, Şarap Tanrısı Bacchus adına yapılan törenlerle kutlanırdı.
Sonbahar, Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi için de yeni bir dönüşüme hazırlanma dönemidir. Bu dönüşüm sürecinin, en iyi şekilde gerçekleşmesi için gereken tüm emek ve çaba, büyük heyecan ve özveriyle gösterilmektedir.

NGBB'de Sonbaharda Çiçeklenen Bitkiler
Kocayemiş (Arbutus unedo L.)
Patçiçeği (Aster amellus L.)
Kasımpatı (Chrysanthemum sp.)
Güzçiğdemi (Colchicum baytopiorum C.D.Brickell)
Yersomunu (Cyclamen sp.)
Yıldızçiçeği (Dahlia sp.)
Ağaç menekşesi (Duranta erecta L.)
Yerelması (Helianthus tuberosus L.)
Hintyağı (Ricinus communis L.)
Mineçiçeği (Verbena officinalis L.)
Hercai menekşe (Viola tricolor L.)